اضطراب موقعیتی چیست و چگونه درمان میشود؟

اضطراب موقعیتی چیست؟

اضطراب به عنوان یک اصطلاح بسیار کلی است که بطور بالقوه انواع مختلفی از اختلالات پزشکی را توصیف کنند. اگر کسی از نظر پزشکی مبتلا به اضطراب تشخیص داده شود، احتمالا یک اختلال اضطرابی است که عوارض جانبی مختلفی دارد اما اضطراب موقعیتی با این متفاوت است زیرا افراد را برای مدت کوتاهی (به دلیل یک عامل استرس ‌زای خاص) تحت تاثیر قرار میدهد.

اضطراب موقعیتی یکی از رایج‌ ترین انواع اضطراب و مبتنی بر رویدادهای جدید یا در حال تغییر است. این عوامل می‌ توانند باعث عصبی بودن، نگرانی، استرس و وحشت شوند که به نوبه خود ممکن است منجر به تحریک‌ پذیری، مشکل در خواب، تنش عضلانی و سردردهای تنشی شود.

بر اساس گزارش مقاله وبسایت newportinstitute:

Situational anxiety is a feeling of intense fear that occurs in response to new, unfamiliar, or stressful situations. Even when the situation isn’t really dangerous, you perceive it that way.

اضطراب موقعیتی، احساس ترس شدیدی است که در پاسخ به موقعیت ‌های جدید، نا آشنا یا استرس ‌زا رخ می‌ دهد. حتی زمانی که موقعیت واقعاً خطرناک نیست، شما آن را به این شکل درک می ‌کنید.

• حضوری
• آنلاین
• تلفنی

دکتر مهرناز رضوانفرد

★۴.۸

رزرو نوبت

نزدیک ترین نوبت: ۱۵ شهریور ۱۴۰۵

• حضوری
• آنلاین
• تلفنی

جمیل منصوری

★۴.۷

رزرو نوبت

دکتر شقایق دخیلی

★۴.۶

رزرو نوبت

دکتر حمیده اعتصامی

★۴.۷

رزرو نوبت

دکتر منصور آگاهی

★۴.۹

رزرو نوبت

دکتر ساناز خمامی

★۵.۰

رزرو نوبت

علائم و نشانه های اضطراب موقعیتی

اضطراب موقعیتی منجر به طیف وسیعی از علائم جسمی و عاطفی می شود. هنگام فکر کردن به محرک ممکن است احساس تنش، اضطراب یا مشکل در تمرکز داشته باشید. احتمال دارد ذهن شما به بدترین سناریوهای ممکن پرش کند و باعث علائمی مانند تنگی نفس شود. سایر علائم اضطراب موقعیتی عبارتند از:

• ضربان قلب سریع
• عرق کردن
• لرزش بدن
• سرگیجه
• تحریک پذیری
• مشکلات گوارشی
• خشکی دهان
• تنش عضلانی
• حالت تهوع
• عصبی بودن

اضطراب یک پاسخ طبیعی به موقعیت‌ های استرس‌ زا یا خطرناک است. در واقع راهی است که بدن شما برای آماده‌ سازی و محافظت از خود در برابر آسیب ‌های احتمالی از خود نشان می ‌دهد. با اینحال، ممکن است متوجه شوید که موقعیت‌ های خاص، حتی زمانی که هیچ خطر واقعی وجود ندارد، همچنان احساساتی مانند نگرانی و ترس را در شما ایجاد می ‌کنند.

تفاوت اضطراب موقعیتی با اضطراب عمومی

اضطراب موقعیتی با بروز استرس در مواجهه با موقعیت‌ های خاص مثلا یک جلسه سخنرانی مرتبط است. شما درست قبل یا در طول آن موقعیت احساس اضطراب می ‌کنید و علائم آن به سرعت برطرف می شوند.

اما اضطراب عمومی با محرک‌ های خاصی مرتبط نیست و با اضطراب شدید یا غیرقابل کنترل بدون هیچ دلیل واضحی مشخص می ‌شود. برای تشخیص اختلال اضطراب فراگیر (GAD)، باید علائمی را در بیشتر روزها به مدت حداقل شش ماه تجربه کنید که بطور قابل توجهی در زندگی روزمره شما اختلال ایجاد کند.

آیا اضطراب موقعیتی یک بیماری روانی است؟

اضطراب موقعیتی به عنوان یک بیماری روانی شناخته نمی شود بلکه یک پاسخ طبیعی به عوامل استرس‌ زا یا رویدادهای زندگی روزمره است. برخلاف اختلال اضطراب فراگیر (GAD) که یک بیماری مزمن است، اضطراب موقعیتی کوتاه‌ مدت بوده و معمولا پس از پایان موقعیت محرک فروکش می ‌کند.

علل بروز اضطراب موقعیتی

اضطراب موقعیتی می‌ تواند توسط طیف گسترده‌ ای از رویدادها و محیط‌ ها ایجاد شود که مهمترین آنها در ادامه شرح داده شده است:

• تجربیات منفی گذشته

اگر کسی در گذشته در یک موقعیت خاص تجربه بدی داشته باشد (مثلا مورد تمسخر قرار گرفتن هنگام صحبت در جمع)، ممکن است هر زمان که موقعیت مشابهی پیش می ‌آید، دچار اضطراب شود.

• رفتارهای آموخته شده

اضطراب گاهی اوقات می ‌تواند ناشی از مشاهده دیگران که در موقعیت ‌های خاص مضطرب هستند، آموخته شود. مانند کودکی که والدینش را وقتی از پرواز می ‌ترسند، مشاهده می‌ کند.

• عوامل بیولوژیکی

زمینه ‌های ژنتیکی برای اضطراب یا سطح طبیعی بالاتر برانگیختگی می‌ تواند فرد را بیشتر مستعد اضطراب موقعیتی کند.

• فشارهای اجتماعی

انتظارات بیش از حد خانواده، محل تحصیل و کار یا حتی خود فرد باعث القاء فشار و استرس زیادی می شود. همین امر می تواند یکی از دلایل بروز اضطراب در موقعیت های خاص باشد. 

• عدم کنترل موقعیت های خاص

احساس عدم کنترل یا غیرقابل پیش‌ بینی بودن در موقعیت ‌های خاص نیز می‌ تواند باعث اضطراب شود. این امر در محیط‌ های ناآشنا کاملا رایج است.

• اعتماد به ‌نفس پایین

افرادی که اعتماد به ‌نفس ندارند بیشتر از سایرین در موقعیت های خاص دچار استرس و اضطراب می شود. این تفکر که از پس آن بر نمی آیم باعث می شود احساس ناتوانی کنید و اضطراب شما افزایش یابد. 

روش تشخیص اضطراب موقعیتی

با وجود اینکه اضطراب موقعیتی نسبتا شایع است، از نظر فنی یک بیماری روانی قابل تشخیص نیست. راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM-5) نیز به آن اشاره ‌ای نمی‌ کند. اگرچه این امر می‌ تواند تشخیص رسمی اضطراب را کمی چالش‌ برانگیزتر کند اما متخصصان سلامت روان بطور گسترده تأثیر اضطراب موقعیتی را بر زندگی تشخیص می ‌دهند.

اگر پزشک یا درمانگر مشکوک شود که شما با اضطراب موقعیتی مواجه هستید، علائم اضطراب شما را مورد بحث و ارزیابی قرار می ‌دهد. آنها به دنبال الگوهایی در پاسخ به رویدادها، تجربیات یا سناریوهای خاص خواهند بود، برخلاف نگرانی یا ترس مداومی که در فردی که با اختلال اضطراب فراگیر زندگی می ‌کند.

عواملی مانند مدت زمان و علل اضطراب می ‌تواند به تعیین اینکه آیا آنچه شما تجربه می‌ کنید موقعیتی است یا نوع رسمی ‌تری از اضطراب کمک خواهد کرد. برای مشخص کردن نوع اضطرابی که با آن مواجه هستید، یک متخصص سلامت روان می ‌تواند از ابزارها و ارزیابی‌ هایی مانند موارد زیر استفاده کند:

• گزارش‌ های شخصی بیمار
• مصاحبه ‌های بالینی
• پرسشنامه‌های روانشناختی که سطح استرس یا اضطراب را مشخص می ‌کنند.

معمولا چه چیزهایی اضطراب موقعیتی را ایجاد میکنند؟

اضطراب موقعیتی به دلایل بسیار ساده و معمول زندگی رخ می دهد و باعث آزار افراد می شود. محرک‌ های رایج می ‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• ملاقات با افراد جدید
• سخنرانی در جمع
• گیر کردن در ترافیک
• مهلت‌ های تحویل کار یا پروژه
• شرکت در گردهمایی‌ ها یا مهمانی‌ ها
• نگرانی‌ از پرواز یا سفر
• ویزیت پزشکی
• بررسی عملکرد در محل کار
• تعهدات مالی
• موقعیت‌ هایی با نتایج نامشخص
• سفر به یک مکان جدید
• دور بودن از خانه
• صحبت کردن در ملاء عام
• مسئولیت رهبری یک گروه
• صحبت‌ کوتاه با افرادی که نمی ‌شناسید

تغییرات عمده یا تجربیات جدید زندگی مثلا روز عروسی، تولد فرزند، شرکت در کنکور، شروع یک کار جدید یا نقل مکان به شهر دیگر نیز می ‌توانند باعث اضطراب موقعیتی در افراد شوند.

تاثیر اضطراب موقعیتی بر زندگی روزمره

اضطراب موقعیتی اغلب از پاسخ جنگ یا گریز بدن ناشی می‌ شود. این مکانیسم طبیعی ما را برای خطر آماده می ‌کند، اما می ‌تواند در موقعیت‌های روزانه باعث واکنش بیش از حد و غیر معمول شود. 

این اضطراب بطور قابل توجهی بر زندگی و روابط روزمره  ما تاثیر  می گذارد. مثلا ممکن است از رویدادهای مهمی اجتناب کنید که منجر به از دست دادن فرصت ‌های شغلی خوب می ‌شود. تعاملات اجتماعی ممکن است برای شما استرس ‌زا شوند و دوستی‌ ها و ارتباطات را دچار مشکل کنند.

علاوه بر این، اضطراب موقعیتی می‌ تواند با مشکلات سوء مصرف مواد در هم تنیده شود. زیرا برخی افراد برای مدیریت اضطراب خود به الکل یا مواد مخدر روی می‌ آورند. این موارد یک چرخه آسیب ‌زا ایجاد می کند که هم سلامت روان و هم زندگی شما را بهم می ریزد. 

اضطراب موقعیتی چه مدت طول می ‌کشد؟

مدت زمان اضطراب موقعیتی به فرد و شرایط خاص بستگی دارد. بطورکلی، تا زمانی که رویداد یا موقعیت اضطراب ‌آور ادامه یابد، ادامه خواهد یافت. این اضطراب پس از حذف عامل استرس ‌زا یا گذشت موقعیت کاهش می ‌یابد. با اینحال، در برخی موارد اضطراب ممکن است تا مدتی قبل از فروکش کامل باقی بماند.

آیا افراد مبتلا به اضطراب موقعیتی اضطراب فراگیر نیز دارند؟

اضطراب موقعیتی با اختلال اضطراب فراگیر (GAD) که با نگرانی مداوم و بیش از حد در مورد بسیاری از جنبه‌های زندگی، صرف نظر از موقعیت‌ های خاص مشخص می‌شود، متمایز است. با اینحال، برخی از افراد می ‌توانند هر دو نوع اضطراب را تجربه کنند. فرد مبتلا به GAD ممکن است هنگام مواجهه با عوامل استرس ‌زای خاص، اضطراب موقعیتی نیز داشته باشد، اما داشتن اضطراب موقعیتی به این معنی نیست که فرد GAD دارد. 

آیا اضطراب موقعیتی می‌ تواند منجر به حملات پانیک شود؟

اضطراب موقعیتی می‌ تواند باعث حملات پانیک شود، به خصوص اگر اضطراب شدید باشد. حملات پانیک دوره ‌هایی از ترس شدید هستند که منجر به علائم جسمی مانند مشکل در تنفس، تپش قلب و سرگیجه می شوند. شایان ذکر است که همه افراد مبتلا به اضطراب موقعیتی دچار حملات پانیک نمی ‌شوند.

روش های روان درمانی اضطراب موقعیتی

درمان ‌های مرسوم اضطراب موقعیتی توسط تحقیقات گسترده و علوم بالینی پشتیبانی می ‌شوند. این درمان‌ها علائم فوری اضطراب موقعیتی را مدیریت و همزمان عوامل بلند مدت را نیز درمان می ‌کنند. برخی از درمان ‌های استاندارد برای درمان انواع مختلف اضطراب عبارتند از:

• درمان شناختی رفتاری (CBT)

درمان شناختی رفتاری (CBT) یک تکنیک رایج برای افرادی است که اضطراب را تجربه می‌ کنند. با CBT، می ‌توانید یاد بگیرید که باورهای غیرمنطقی را شناسایی کنید و آنها را با جایگزین ‌های متعادل ‌تر و توانمندتر جایگزین کنید. 

• درمان مواجهه ‌ای

درمان مواجهه‌ ای گزینه‌ دیگری است که برای کمک به افراد در غلبه بر ترس‌ هایشان طراحی شده است. با حمایت درمانگر شما به تدریج خودتان را در معرض محرک‌ ها قرار می ‌دهید تا تأثیر آنها را بر زندگی خود کاهش دهید.

• درمان روان ‌پویشی

درمان روان‌ پویشی فرآیند های ناخودآگاه و تعارضات حل‌ نشده‌ای را که در اضطراب نقش دارند، بررسی می ‌کند. مطالعات نشان داده‌ اند که این روش می ‌تواند به افراد کمک کند تا مسائل اساسی که باعث اضطراب موقعیتی می‌ شوند را درک و حل کنند.

• درمان بین فردی (IPT)

درمان بین فردی بر بهبود روابط و الگوهای ارتباطی که میتوانند اضطراب را بدتر کنند، تمرکز دارد. تحقیقات نشان می ‌دهد که IPT به ویژه برای اضطراب مرتبط با موقعیت‌ های اجتماعی موثر است. این تکنیک به افراد در توسعه مهارت ‌های بین فردی سالم‌ تر و مدیریت محرک ‌های موقعیتی کمک می ‌کند.

• مدیریت استرس شناختی رفتاری (CBSM)

مدیریت استرس شناختی رفتاری روشی ساختاریافته است که تکنیک‌ های درمان شناختی-رفتاری را با استراتژی ‌های مدیریت استرس ترکیب می ‌کند. تحقیقات نشان داده است که CBSM می ‌تواند با کمک به افراد در توسعه راهبردهای مقابله ‌ای مؤثر و کاهش استرس، اضطراب موقعیتی را کنترل کند.

اضطراب موقعیتی خود را از همین امروز شروع کنید!

مرکز اعصاب و روان روا، با داشتن افراد متخصص و استفاده از روش های نوین درمانی، به شما در درمان اضطراب موقعیتی کمک میکند.

کلینیک روانشناسی و روانپزشکی روا

تماس و رزرو نوبت

درمان اضطراب موقعیتی در طب سنتی

نکته مهم: برخی از روش های درمانی ارائه شده در طب های سنتی، مورد تایید علمی قرار نگرفته اند. اما افراد گزارش هایی از تاثیرات مثبت آن ثبت کرده اند.

طب سنتی از روش های مختلفی برای درمان اضطراب موقعیتی استفاده می کند که بیشتر بر آرام سازی فرد برای کنترل اضطراب متکی هستند. این روش ها عبارتند از:

• آروماتراپی

استفاده از روغن‌ هایی مانند اسطوخودوس و بابونه به دلیل اثرات آرامش ‌بخش در آروماتراپی بسیار رایج است. تحقیقات نشان می‌ دهد که آروماتراپی می ‌تواند با تحریک سیستم بویایی و ایجاد اثر آرامش ‌بخش، اضطراب موقعیتی را کاهش دهد.

• طب سوزنی

طب سوزنی شامل قرار دادن سوزن‌ های نازک در نقاط خاصی از بدن برای متعادل کردن جریان انرژی است. این روش می‌ تواند با تاثیر بالقوه بر سطح انتقال‌ دهنده‌های عصبی و افزایش آرامش، اضطراب موقعیتی را کاهش دهد.

• هنر درمانی

هنر درمانی افراد را به ابراز وجود تشویق می ‌کند. این روش می‌ تواند با فراهم  کردن راهی برای ابراز احساسات و کنترل استرس، اضطراب موقعیتی را کاهش دهد.

روش های پیشرفته و تکنولوژیک درمان اضطراب موقعیتی

در حال حاضر رویکردهای نوآورانه ‌ای برای درمان اضطراب موقعیتی در حال ظهور هستند و راه‌های جدیدی را برای مدیریت مؤثر ارائه می‌ دهند. این روش‌ها شامل موارد زیر است:

• درمان مواجهه با واقعیت مجازی (VRET)

از فناوری واقعیت مجازی برای ایجاد محیط‌ های کنترل ‌شده‌ای استفاده می ‌شود که در آن‌ افراد می ‌توانند با خیال راحت با محرک‌ های اضطراب خود روبرو شوند. تحقیقات نشان داده است که VRET در درمان اضطراب موقعیتی بسیار موثر است، زیرا مواجهه تدریجی با موقعیت‌ های اضطراب ‌آور را فراهم می ‌کند.

• نوروفیدبک

نوروفیدبک روشی است که به افراد آموزش می ‌دهد تا فعالیت امواج مغزی خود را کنترل کنند. این تکنیک پتانسیل بالایی در کاهش اضطراب موقعیتی با کمک به افراد برای کنترل پاسخ ‌های عصبی خود به استرس دارد. اگر قصد استفاده از دستگاه پیشرفته لورتا نوروفیدبک را دارید، به این صفحه مراجعه کنید.

• تحریک مغناطیسی فراجمجمه‌ای (rTMS)

rTMS یک روش غیر تهاجمی است که از میدان‌ های مغناطیسی برای تحریک سلول‌ های عصبی در مغز استفاده می ‌کند. تحقیقات نشان می ‌دهد که rTMS با تنظیم فعالیت مغز در مناطقی که با ترس و پریشانی مرتبط هستند، اضطراب موقعیتی را کاهش می دهد. جهت مشاهده کلینیک و مرکز تخصصی آر تی ام اس (rTMS) کلیک کنید.

روش‌ های سبک زندگی برای مقابله با اضطراب موقعیتی

اضطراب موقعیتی باعث حواس پرتی و ناراحتی افراد می شود. وقتی از چیزی مضطرب هستید، تمرکز شما را تغییر می‌ دهد و مانع از حضور شما در لحظه خواهد شد. نکات زیر به شما کمک کند تا با اضطراب کنار بیایید و با اعتماد به نفس بیشتری در موقعیت‌ های چالش ‌برانگیز ظاهر شوید. 

• عوامل محرک را بشناسید

مدیریت اضطراب موقعیتی با درک علل آن آغاز می ‌شود. هنگامیکه عوامل محرک را تشخیص دهید، می فهمید چرا این موقعیت ‌ها بر شما تأثیر می‌ گذارند. این بینش شما را قادر می سازد تا ابزارهایی برای غلبه بر الگوهای فکری و رفتاری مضر ایجاد کنید.

• برنامه ‌ریزی و آماده ‌سازی

وقتی برای مواجهه با یک موقعیت احساس آمادگی می ‌کنید با اعتماد به نفس بیشتری در موقعیت‌های جدید یا ناراحت ‌کننده ظاهر خواهید شد. به عنوان مثال، فرض کنید برای مصاحبه شغلی پیش رو عصبی هستید و احساس اضطراب می کنید. در این رابطه تمرین برخی از نکات کلیدی و صحبت با یک دوست مفید خواهد بود. علاوه بر این پیدا کردن آدرس محل و دیدن مصاحبه های کاری موجود در اینترنت نیز به کاهش استرس شما کمک می کند.  

• راه‌هایی برای آرامش پیدا کنید

تکنیک ‌های ذهن ‌آگاهی مانند مدیتیشن و تمرینات تنفس عمیق استرس و اضطراب را کاهش می دهند. دفعه‌ بعد که احساس کردید دچار اضطراب شده ‌اید، از این ابزارها برای کمک به آرامش درونی خود استفاده کنید. 

• با خودتان مهربان باشید

اضطراب موقعیتی گاهی آزاردهنده است به خصوص وقتیکه با شادی و موفقیت شما تداخل می ‌کند. هنگام یادگیری تکنیک هایی برای درک احساسات و گذر از موقعیت ‌های چالش ‌برانگیز، با خودتان مهربان باشید. استفاده از جملات مثبت مانند من می توانم آن را انجام دهم نیز به شما کمک خواهد کرد.

چه زمانی برای درمان اضطراب موقعیتی به دنبال کمک باشیم؟

همه ما گاه به گاه دچار اضطراب موقعیتی می شویم که کاملا طبیعی است. اما در صورتیکه اضطراب بطور قابل توجهی زندگی روزمره شما را مختل می کند یا منجر به رفتارهای اجتنابی می شود، زمان آن رسیده است که به دنبال درمان باشید. 

آیا دارو درمانی برای اضطراب موقعیتی موثر است؟

داروهای ضد اضطراب مانند آلپرازولام، کلونازپام یا لورازپام معمولا تجویز می شود تا به شما در مدیریت علائم اضطراب در هنگام بروز آنها کمک کند. از آنجاییکه این داروها خطر وابستگی دارند، معمولاً فقط برای استفاده کوتاه مدت تجویز می ‌شوند و به عنوان درمان قطعی کاربردی ندارند. 

نکته مهم: مصرف خودسرانه دارو برای کنترل اضطراب موقعیتی، فقط باید با تجویز پزشک متخصص انجام شود، زیرا مصرف خودسرانه آن طبعات جبران ناپذیری به همراه خواهد داشت.

اضطراب موقعیتی در نوجوانان چقدر شایع است؟

اضطراب موقعیتی یکی از رایج ‌ترین انواع اضطرابی است که نوجوانان امروزه با آن مواجه هستند و اغلب قبل از یک آزمون بزرگ، یک رویداد اجتماعی یا یک تغییر عمده در زندگی ظاهر می ‌شود. طبق گفته موسسه ملی سلامت روان، اختلالات اضطرابی تقریبا 32٪ از نوجوانان را در مقطعی از دوران نوجوانی تحت تأثیر قرار می ‌دهد و اضطراب را به یکی از شایع ‌ترین نگرانی‌ های سلامت روان در بین جوانان تبدیل می‌کند. 

آیا اضطراب موقعیتی می ‌تواند بدون درمان برطرف شود؟

اضطراب موقعیتی خفیف ممکن است به خودی خود بهبود یابد، به خصوص زمانی که محرک از بین برود. با اینحال، هنگامی که اضطراب مکرر و شدید باعث اجتناب از فرصت ها و موقعیت ها ‌شود، درمان حرفه‌ ای برای جلوگیری از ریشه ‌دار شدن آن توصیه می ‌شود. مداخله زودهنگام منجر به نتایج بهتر و کاهش خطر اضطراب طولانی مدت خواهد شد.

آیا زندگی کردن با اضطراب موقعیتی امکان‌پذیر است؟

درمان و کنترل اضطراب موقعیتی برای یک زندگی متعادل ضروری است. در واقع نادیده گرفتن علائم می ‌تواند منجر به بیماری‌ های مزمن‌ تر شود و مداخله زودهنگام کلید مدیریت موثر اضطراب است. به یاد داشته باشید که جستجوی کمک نشانه قدرت است، نه ضعف و با حمایت صحیح و اصولی غلبه بر اضطراب امکان‌ پذیر است.

در کلینیک تخصصی روا با استفاده از جدیدترین و به روزترین روش های می توانید انواع اضطراب را درمان کنید. شماره تماس مشاوره و رزرو وقت: 02126421249