اختلال یا حملات پانیک چیست؟
اختلال پانیک (Panic Disorder) دوره های ناگهانی از احساس ترس شدید هستند که با واکنش های شدید بدنی همراه هستند. این حملات میتوانند بدون خطر واقعی یا بدون تناسب با موقعیت رخ دهند. گاهی هم در موقعیت های خاص مثل شلوغی، رانندگی، آسانسور یا پس از استرس اتفاق می افتند. حملات پانیک برای فرد بسیار نگران کننده و ترس آور هستند و همراه با احساس از دست دادن کنترل روی خود، احساس مردن و ناتوانی در مدیریت روانی است.
بسیاری از افراد تجربه یک یا دو بار حملات پانیک را دارند و مسئله خود به خود برطرف می شود. حملات پانیک زمانی دردسرساز می شوند که به صورت مکرر و غیرمنتظره ای رخ می دهند؛ به گونه ای در دوره طولانی هم اتفاق می افتند و فرد کم کم به دلیل ترس از تجربۀ این حملات در موقعیت های خارج از خانه، عملکرد شغلی، تحصیلی و روابط بین فردی اش مختل می شود. حملات پانیک به خودی خود باعث مرگ فرد نمی شوند اما این حس را به او منتقل می کنند. درمان پانیک امری ضروری است.
برای درمان پانیک از کجا شروع کنم؟
تیم روانپزشکی و روانشناسی ما با ارزیابی دقیق و برنامه درمانی فردی، کنار شماست.
کلینیک روانشناسی و روانپزشکی روا
علائم و نشانه های پانیک
از نشانه های این اختلال عبارتند از:
- احساس خطر قریب الوقوع
- ترس از دست دادن کنترل روی خود
- ترس از مردن
- ضربان قلب شدید و بالا
- تعریق شدید در سر و صورت و سایر اعضای بدن
- لرزش و گاهی روی زمین افتادن
- تنگی نفس یا احساس خفگی
- لرز و سرما
- تهوع و دل پیچه
- گرفتگی عضلات شکم
- درد قفسه سینه
- سردرد
- سرگیجه، سبکی سر، غش
- احساس کرختی و بی حسی
- احساس غیرواقعی بودن و بریدگی از محیط بیرون
- ترس از حملات پانیک و ترس آور بعدی
حملات پانیک معمولا بدین شکل هستند که:
- شروع ناگهانی حملات و بدون خبر یا علامت قبلی دارند.
- در هر زمانی میتوانند رخ دهند (حین رانندگی، در خانه، مراکز خرید، دانشگاه، باشگاه ورزشی و غیره)
- معمولا طی دقایقی رخ می دهند و پایان می یابند.
علت های حملات پانیک
علت حمله پانیک هنوز کامل مشخص نشده است. از جمله عوامل زیر برای این اختلال مطرح است:
- ژنتیک. مطالعات نشان داده اند که سابقه اختلال پانیک در دوقلوها و اطرافیان نزدیک افراد با سابقه پانیک بیشتر است.
- بیماری های دیگر. شرایط پزشکی که امکان احتمال وقوع حملات پانیک را افزایش میدهند. مانند آسم یا مشکلات قلبی عروقی
- استرس های شدید. اگر دچار استرس های شدید و طولانی مدت باشید احتمال این اختلال افزایش می یابد.
- عادت. عادت کردن به واکنش های استرس آور، ترس و اجتناب دادن به علائم پانیک
- خلق و خوی فرد. به گونه ای که فرد واکنش های حساسی به علائم و استرس های بدنی می دهد.
- سیستم عصبی. نقص و تغییر عملکرد سیستم عصبی (از جمله سیستم لیمبیک)
برخی از تحقیقات بر این عقیده هستند که حملات پانیک ناشی از به هم ریختگی سیستم جنگ و گریز سیستم عصبی هستند.
حملات پنیک بیشتر در چه سنی نمایان میشوند؟
علائم و نشانه های حملات پانیک معمولا در اواخر نوحوانی و اوایل بزرگسالی روی می دهند.
پانیک در مردها بیشتر است یا زن ها؟
این حملات در زن ها بیشتر از مردها هستند.
عواملی که احتمال ابتلا به پانیک را افزایش می دهند
از جمله عواملی که با افزایش احتمال ابتلا به اختلال پانیک در افراد همراه هستند، بدین قرار است:
- سابقه خانوادگی داشتن اختلال پانیک
- استرس های شدیدی مانند مرگ یا بیماری های جدی در زندگی خود فرد یا کسانی که دوستشان دارد مثل سرطان
- روی دادن حوادث ناگوار و تروماتیک در زندگی فرد مثل تجاوز جنسی یا تصادف و موارد مشابه
- تغییرات و اتفاقات جدی در زندگی فرد مثلا طلاق، مرگ عزیز یا فرزند و غیره
- مطالعات نشان داده است که سیگار کشیدن یا مصرف بیش از حد مواد محرکی مانند قهوه (کافئین) نیز در این زمینه تاثیر دارند.
- سابقۀ سوء استفاده جسمی یا جنسی در کودکی
عوارض اختلال و حملات پانیک
حملات پانیک روی جنبه های مختلف زندگی فرد و خانواده اش تاثیر میگذارند. این تاثیرات می تواند براساس سن، جنسیت، شغل، تاهل و روابط خانواده متغیر باشد. از جمله عوارض این اختلال عبارتند از:
- احتمال ابتلای همزمان به انواع فوبیا (ترس از رانندگی، ترک خانه، سر کار رفتن، ارائه دادن سر کلاس و موارد مشابه)
- مراجعات مختلف به متخصصان مختلف و بی ثمر بودن آنها
- اجتناب از موقعیت های اجتماعی و منزوی شدن
- مشکلات شغلی و تحصیلی
- ابتلا به افسردگی، اضطراب و سایر اختلالات روانشناختی
- در مواقعی باعث افزایش احتمال افکار و اقدام به خودکشی
- گاهی فرد برای کنترل حملات رو به مصرف موادی مانند الکل یا سایر مواد مضر می کند.
- مشکلات اقتصادی متعاقب حملات پانیک
- گاهی حملات پانیک باعث ترس از بیرون رفتن و آگورافوبیا (دوری از مکان های اضطراب زا و استرس آوری که باعث اضطراب در فرد می شوند) می شوند که عواقب منفی زیادی روی زندگی او می گذارند.
درمان تخصصی حملات پانیک با بهترین دکترها
مشکلات خود را در محیطی امن و آرامش بخش حل کنید.
کلینیک روانشناسی و روانپزشکی روا
آیا اختلال و حملات پانیک منجر به بروز مشکلات دیگری نیز میشود؟
حملات پانیک فقط مختص اختلال پانیک نیستند بلکه در سایر اختلالات روانشناختی (موارد زیر) نیز وجود دارند. گاهی اختلال پانیک با این موارد همزمان می شود.
- اختلالات اضطرابی
- اختلالات افسردگی
- انواع اختلالات فوبیا
- اختلالات روانپریشی
- اختلالات مرتبط با سوء مصرف مواد
- اختلالات مرتبط با تروما و استرس
- شرایط خاص پزشکی (مثلا مشکلات تیروئید، قلبی-عروقی یا تنفسی) که با حملات پانیک مرتبط هستند (این علت ها باید توسط پزشک متخصص رد شوند تا بتوان تشخیص پانیک داد).
آیا راه هایی برای پیشگیری از ابتلا به حملات پانیک وجود دارد؟
طبق مطالعات انجام شده، هنوز راه های پیشگیرانه روانی جهت جلوگیری از حملات پانیک وجود ندارد. با این حال، توصیه هایی در این زمینه وجود دارند:
- از مصرف بی رویه مواد محرکی مانند قهوه یا سیگار اجتناب شود.
- آزمایش های قلبی و عروقی مناسب انجام شود.
- ورزش و فعالیت منظم بدنی فراموش نشود.
- رعایت تغذیه مناسب توصیه جدی می شود.
- انجام روزانه 30 دقیقه مراقبه و مدیتیشن کمک کننده است.
- روابط بین فردی سالم خود را گسترش دهید.
- از مصرف بی رویه مشروبات الکلی جدا پرهیز کنید.
- خواب مناسب یکی از راه های مدیریت مناسب حملات و اختلال پانیک است.
- توصیه می شود تا از موقعیت ها و محیط های استرس زای غیرضرور پرهیز شود.
درمان اختلال پانیک
درمان را می توان در سه دسته تقسیم بندی کرد: الف) درمان های دارویی ب) درمان های روانشناختی ج) درمان های مبتنی بر تحریک مغزی
الف) درمان های دارویی
درمان های دارویی یکی از شایع ترین و سریع ترین روش ها در کنترل حملات پانیک هستند. مطالعات نشان داده اند که از جمله داروهای زیر در درمان حملات و اختلال پانیک کاربرد دارند:
- داروهای ضدافسردگی: از جمله دسته دارویی ضدافسردگی، SSRI ها (فلوکستین، اسنترا، سیتالوپرام، اس-سیتالوپرام، پاروکستین)، SNRIها (دلوکستین، ونلافاکسین) هستند که تاثیر خوبی روی علائم پانیک دارند.
- داروهای ضداضطرابی. مانند آلپرازولام و لورازپام در این زمینه کاربرد مناسبی دارند.
- داروهای مسدودکنندۀ گیرنده های بتایی. مانند پروپرانولول نیز در این زمینه کمک کننده هستند.
تذکر: تجویز داروهای پانیک فقط در تخصص روانپزشک است و نیاز به ارزیابی و تشخیص دقیق دارد تا بتوان درمانی مناسب شروع کرد.
ب) درمان های روانشناختی
درمان های روانشناختی شامل رواندرمانی فردی و گروهی، زوج درمانی و خانواده درمانی است.
– روان درمانی فردی
درمان های فردی بر شناخت علائم و نشانه ها، تفسیر و تعبیر درست آنها (عدم احساس مرگ و کنترل نداشتن روی آنها)، آموزش روش های تفکر درست، مدیریت درست علائم بدنی و تفسیر درست آنها تمرکز دارند.
– روان درمانی گروهی
درمان های گروهی بر مشکلات پانیک در گروه با مشکل یکسان و راه های مشترک مدیریت و سازگاری با آنها تمرکز دارد.
– زوج درمانی و خانواده درمانی
زوج درمانی و خانواده درمانی بر مدیریت تاثیرات پانیک بر روابط زوجی و روابط خانواده تمرکز دارد. معمولا باید زوج و اعضای خانواده در جلسه حضور داشته باشند و درمانگر آموزش های لازم در مدیریت علائم را انجام دهد.
برخی از پزشکان ماهر کلینیک روا برای درمان روانشناختی حملات پنیک:
– روش های تحریک مغز با TMS
TMS یکی از درمان های فناوری محور در سال های اخیر است که جای پای مناسبی برای خود در درمان پانیک باز کرده است. TMS با اعمال تحریک الکترومغناطیس امن به ناحیه مد نظر مغزی، به کنترل علائم و نشانه های پانیک کمک می کند.
نکته: روش آر تی ام اس در درمان پانیک، معمولا درمان خط اول محسوب نمیشود اما بعضی نتایج کاهش علائم اضطراب یا حملات پانیک را نشان دادهاند.
مطالعات نشان داده است که TMS می تواند در بهبود عملکرد نواحی بازدارنده و کنترل کننده رفتاری مغز کمک کننده باشد. TMS همچنین می تواند با اعمال تحریک بر ناحیه مغزی مخصوص خود، سیستم عصبی هیجانی را آرام و از وقوع حملات پانیک جلوگیری کند. این مهم با کاهش حملات و علائم پانیک همراه می شود.
همین حالا برای درمان اختلال پانیک اقدام کنید
ما از ابتدا تا انتها کنار شماییم.
کلینیک روانشناسی و روانپزشکی روا
سوالات متداول
از سوالات پرتکرار شما عزیزان به شرح زیر است:
1. چگونه می توان حمله پانیک را در لحظه مدیریت کرد؟
تمرین تنفس عمیق، آگاه بودن نسبت به اینکه حمله قلبی یا مرگی اتفاق نمی افتد و این فقط یک حمله پانیک است، آرامسازی عضلات و مراقبه روزانه از جمله روش های دم دستی مدیریت پانیک هستند.
2. آیا دارو درمانی برای پانیک ضروری است؟
این درمان مبتنی بر تشخیص روانپزشک معالج است. با این حال، حملات و اختلال پانیک از آن دسته اختلالاتی هستند که معمولا در صورت شدید نبودن علائم و نشانه ها، روش های غیردارویی از جمله TMS و رواندرمانی توصیه می شود. البته در صورت نیاز به دارو و مختل شدن زندگی فرد، دارو درمانی شروع می شود.
3. آیا امکان عود حملات پانیک بعد از درمان وجود دارد؟
بسیاری از افراد حداقل یک بار در زندگی تجربه حملات پانیک را دارند. حملات پانیک معمولا بعد از درمان اگر روی دهند، شدت قبل را ندارند. با این حال، شت علائم عود با شدت استرس محیطی و درونی فرد همبستگی دارد. در صورت مراقبت و مراجعه مداوم و پایدار، احتمال تجربه دوباره آن بسیار کم است.
