اختلال افسردگی فصلی (SAD): علائم، تشخیص و درمان آن

آخرین بروزرسانی:09 شهریور 1405

در این مقاله از کلینیک روانشناسی و روان پزشکی روا به بررسی مفصل افسردگی فصلی (SAD) پرداخته ایم. با ما تا انتها همراه باشید تا به بررسی علائم، علت ها و روش های موثر درمانی این اختلال آشنا شوید.

تایید شده توسط پزشکان کلینیک روا

این مطلب صرفا با هدف افزایش آگاهی تهیه شده است. برای دریافت مشاوره و شروع درمان، پیش از هر اقدامی با پزشکان کلینیک روا مشورت کنید.

حقایق کلیدی

اختلال افسردگی فصلی شکلی از افسردگی است که در زمان های خاصی روی می دهد که معمولا در پاییز و زمستان است.
از جمله علائم اختلال افسردگی فصلی انرژی پایین، پرخوری و خوابیدن زیاد است.
عقیده بر این است که اختلال افسردگی فصلی ناشی از تغییر میزان در معرض نور بودن است.
از جمله درمان های اختلال افسردگی فصلی نوردرمانی، داروهای ضدافسردگی، تحریک مغزی و رواندرمانی است.

اختلال افسردگی فصلی چیست؟

اختلال افسردگی فصلی (Seasonal affective disorder – SAD) نوعی از افسردگی است که به دلیل تغییر فصل و ورود به فصول سرد سال بوجود می آید. بیشتر مردم در پاییز دچار افسردگی فصلی می شوند و در زمستان هم ادامه پیدا می کند. وضعیتی که معمولا با فرا رسیدن بهار و تابستان از بین می رود.

در مواردی نادرتر هم شاهد شروع افسردگی فصلی در بهار یا اوایل تابستان هستیم و طی پاییز یا زمستان بهتر می شود. یکی از نکات اختلال افسردگی فصلی این است که زن ها بیشتر از مردها به آن مبتلا می شوند. عموما این اختلال در دهه سوم یا چهارم زندگی رخ میدهد. در مواردی نادر نیز کودکان نیز به آن مبتلا می شوند.

وبسایت پزشکی هاروارد افسردگی فصلی را اینگونه تعریف میکند:

In the northern and southern regions of the world, winter means shorter days and longer nights. This seasonal shift, and the lack of sunlight that goes along with it, can trigger a type of depression known as seasonal affective disorder. People with seasonal affective disorder, sometimes known as the winter blues, begin to experience sadness, depression, and fatigue in the late fall; symptoms fade away in the spring.

Women tend to develop seasonal affective disorder more than men. The condition often begins in the third or fourth decade of life, though some children show signs of it.

در مناطق شمالی و جنوبی جهان، زمستان به معنای روزهای کوتاه‌ تر و شب‌ های طولانی‌ تر است. این تغییر فصلی و کمبود نور خورشید که به موجب آن رخ میدهد، میتواند نوعی افسردگی به نام “اختلال افسردگی فصلی» را موجب شود. افرادی که به این اختلال دچار هستند. از اواخر پاییز احساس غمگینی، افسردگی و خستگی میکنند، این علائم معمولا در بهار از بین میروند.

زنان بیشتر از مردان به اختلال افسردگی فصلی مبتلا میشوند. این وضعیت معمولا در دهه سوم یا چهارم زندگی آغاز میشود، هرچند برخی کودکان نیز به آن مبتلا میشوند.

همچنین بخوانید:

کلینیک تخصصی درمان افسردگی در تهران

علائم و نشانه های اختلال افسردگی فصلی

افراد با اختلال افسردگی فصلی علائم یا نشانه هایی، شبیه به موارد زیر گزارش میکنند:

احساس ناپایداری و بی قراری
دشواری در تمرکز در کارها
خواب بیش از حد
افزایش اشتها؛ ولع مصرف غذاهای پرکالری و شیرین
افزایش وزن
دشواری در ملاقات اطرافیان یا انزوای اجتماعی
حس گرفتگی و لختی در پاها و دست ها

بسته به اینکه فرد در چه فصلی به اختلال افسردگی فصلی مبتلا شود نیز بر شکل علائم تاثیرگذار است. در زیر مقایسه ای از علائم افسردگی فصلی را براساس فصل مشاهده می کنید:

زمستان	تابستان
خلق پایین خواب زیاد کمبود انرژی و احساس خستگی ولع کربوهیدرات ها و غذاهای شیرین اضافه وزن بی علاقگی به امور روزمره	خلق پایین دشواری در خوابیدن کمبود انرژی احساس سیری داشتن از دست دادن وزن احساس پریشانی روانی و اضطراب بی علاقگی به امور روزمره

چه کسانی در معرض خطر بیشتری برای اختلال افسردگی فصلی هستند؟

در افراد زیر احتمال اینکه افسردگی فصلی اتفاق بیافتد بیشتر است:

خانوم ها
دهه سوم و چهارم زندگی افراد
زندگی در مناطق دور از خط استوا
سابقه خانوادگی اختلال افسردگی فصلی یا اختلال افسردگی اساسی
سطح پایین ویتامین D

علت اختلال افسردگی فصلی

تاکنون علت اصلی برای ابتلا به افسردگی فصلی گزارش نشده است. با این‌ حال، برخی از عواملی که امکان دارد در این بین نقش مهمتری ایفا کنند، به شرح زیر است:

ساعت زیستی بدن (ریتم های سیرکادین): کاهش سطح نور خورشید در فصول پاییز و زمستان می تواند باعث افسردگی فصلی مرتبط با زمستان شود. این سطح پایین نور باعث به هم ریختن ساعت زیستی درونی بدن و احساس افسردگی می شود.
سطح سروتونین: کاهش سطح سروتونین می تواند در ابتلا به افسردگی فصلی موثر باشد. سروتونین ماده ای شیمیایی در مغز است که با خلق و خوی فرد رابطه دارد. کاهش سطح نور تابشی در روز می تواند باعث افت سروتونین مغز و درنتیجه شروع افسردگی فصلی باشد.
سطح ملاتونین: تغییر فصل می تواند روی تغییر سطح ملاتونین بدن تاثیر بگذارد و الگوهای خواب و خلق را به هم بریزد.

روش های درمان افسردگی فصلی

روش های درمانی افسردگی فصلی را میتوان به دو دسته تقسیم کرد:

دارویی
غیردارویی

در ادامه هریک را بیشتر بررسی خواهیم کرد.

1. دارو درمانی

نکته مهم: تصمیم نهایی اینکه افراد دارای افسردگی فصلی، نیاز به دارو دارند یا خیر، با روانپزشک است و افراد به هیچ عنوان نباید اقدام به مصرف دارو به صورت سرخود نمایند.

معمولا داروهایی که برای اختلال افسردگی اساسی استفاده میشوند، در درمان احتلال افسردگی فصلی نیز تجویز میشوند. داروهایی مانند فلوکستین، آسنترا و سایر داروهای ضد افسردگی در درمان اختلال افسردگی فصلی هم کاربرد دارد؛ به ویژه اگر شدت علائم شدید باشد.

گاهی امکان دارد که فرد به اختلالات روانشناختی زمینه ای و ترکیبی مانند افسردگی دوقطبی مبتلا باشد. در چنین شرایطی مراجعه به روانپزشک الزامی است. به ویژه اگر با نوسانات خُلقی و داشتن افکار خودکشی رو به رو باشیم.

2. درمان های غیردارویی و تکنولوژیک

روش های غیردارویی نیز تاثیر بسیاری در درمان افسردگی فصلی دارند که در ادامه هریک را شرح خواهیم داد.

الف) نور درمانی

نوردرمانی روش موثری در درمان اختلال افسردگی فصلی است. بهترین و موثرترین روش در این زمینه آن است که روزانه 30 دقیقه صبح ها در معرض نور آفتاب باشید. در کنار این کار باید کمی هم ورزش و فعالیت داشته باشید.

همچنین تابیدن نور به سلول های شبکیه چشم و انتقال آن به نواحی تنظیم خواب و ریتم های زیستی باعث تنظیم دوباره این فرآیندهای عصبی می شوند. روش موثر درمانی، وابسته به زمان بندی خاص و مقدار مناسب نور دریافتی است. این کار نیاز به متخصص آموزش دیده دارد. استفاده خودسرانه این درمان می تواند باعث نوسانات خلقی/رفتاری و آسیب به سلول های چشم شود.

ب) تحریک الکترومغناطیس فراجمجمه ای مکرر (rTMS)

rTMS از جمله روش های نوین در بهبود اختلال افسردگی اساسی، اضطراب و وسواس است که توجه ویژه ای را در سال های اخیر به خود جلب کرده است. rTMS دارای تاییدیه سازمان غذا و دارو در درمان افسردگی و وسواس های مقاوم به دارو است.

مطالعات نشان داده است که می توان rTMS را درمان افسردگی های خفیف تر هم به کار برد. اختلال افسردگی فصلی یکی از دسته اختلال های افسردگی است که می توان rTMS را در آن به کار برد.

همچنین بخوانید:

مرکز تخصصی آر تی ام اس (rTMS) در تهران

آر تی ام اس (rTMS) چیست و چه کاربردهایی دارد؟

از مزیت های rTMS این نکته است که در صورت تشخیص روانپزشک، می تواند جایگزین یا مکملی برای دارو درمانی شود. چنین اقدامی عوارض جانبی داروهای ضد افسردگی را حذف کرده و فرد دارای بیماری افسردگی فصلی راحت تر بهبود پیدا خواهد کرد.

نکته: توجه داشته باشید که استفاده از دستگاه rTMS برای افسردگی فصلی، نیازمند تاییدیه پزشک متخصص است و نمیتوان به صورت خودسر از آن استفاده کرد.

ج) تحریک جریان مستقیم الکتریکی فراجمجمه ای (tDCS)

tDCS یکی از روش های تحریک الکتریکی (و نه مغناطیسی) مغز است. این روش با اعمال جریان الکتریکی بسیار خفیف و امن، عملکرد سلول های مغز را تغییر می دهد. هر چند tDCS همانند rTMS تاییدیه سازمان غذا و دارو را ندارد، اما نتایج مطالعات علمی نشان داده است که کاربردهای امیدوار کننده‌ای در درمان انواع افسردگی ها از جمله افسردگی فصلی دارد.

همچنین بخوانید:

مرکز تخصصی آر تی ام اس (rTMS) در تهران

آر تی ام اس (rTMS) چیست و چه کاربردهایی دارد؟

3. روان درمانی و مشاوره

رواندرمانی و مشاوره جزء اصلی درمان تمامی اختلالات روانشناختی از جمله افسردگی فصلی است. از مهمترین روش های روان درمانی و مشاوره برای درمان افسردگی فصلی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:

درمان شناختی رفتاری (CBT). کمک به اصلاح افکار منفی در فصول سرد
درمان شناختی رفتاری مخصوص افسردگی فصلی (CBT-SAD). نسخه هدفمند CBT برای پیشگیری از عود در فصل مربوطه
فعال سازی رفتاری. انجام فعالیت های لذت بخش اجتماعی و …. به صورت روتین روزانه حتی با وجود بی انگیزگی
مشاوره حمایتی. بیان احساسات و کاهش حس تنهایی و تقویت امید در فصول سخت
درمان بین فردی (IPT). اصلاحات مربوط به عوامل و مشکلات تشدید کننده افسردگی فصلی مانند تعارض های خانوادگی، انزوا و سوگ
مهارت های مقابله ای. مدیریت استرس، تنظیم خواب، برنامه ریزی روزانه، حل مسئله و …
درمان مبتنی بر پذیرش (MBCT-ACT). درگیری کمتر با احساسات افسرده کننده و انتخاب رفتارهای سالم
روان درمانی گروهی. حضور در جمع افراد با تجربه های مشابه
مشاوره خانواده و زوج درمانی. بهبود درک و حمایت اطرافیان

4. مکمل ها و فعالیت بدنی

رعایت رژیم غذایی یکی از موضوعات جدید در سال های اخیر است که مطالعات علمی در حال پژوهش روی آنها در باب مشکلات روانشناختی هستند. یکی از مسائلی که دربارۀ افسردگی فصلی مطرح است، مصرف مکمل ویتامین D است که رابطه مستقیمی با سطح دریافت نور آفتاب دارد.

فعالیت بدنی و ورزش منظم نیز از جمله گزینه های درمانی است که توصیه اکید به آن می شود. باید توجه داشت که فعالیت بدنی در این زمینه نیاز به فعالیت هایی دارد که ضربان قلب را به شکلی امن بالا ببرد و سوخت و ساز بدن افزایش یابد.

یک استخر ساده رفتن و آب بازی کردن چندان کمکی نمی کند اما نیم ساعت تا 45 دقیقه شنای مستمر و نرم می تواند اثربخشی خوبی داشته باشد. این نکته درباره سایر فعالیت های بدنی نیز صادق است.

جمع بندی

در این مطلب با اختلال افسردگی فصلی که یکی از زیرشاخه های افسردگی است، آشنا شدیم. تعاریف و علائم این بیماری را فهمیدیم و با روش های بهبود و درمانی این بیماری نیز آشنایی پیدا کردیم. در صورتی که نیاز به مشاوره تخصصی و درمان اختلال افسردگی فصلی دارید، همین الان با ما تماس بگیرید.

شماره های تماس و مشاوره

02126421249

02126424417

سوالات متداول

از سوالات پرتکرار مراجعین کلینیک روا میتوان به موارد زیر اشاره کرد:

۱. از کجا بفهمم به اختلال افسردگی فصلی مبتلا شده‌ام؟

از نشانه های اصلی این اختلال، تکرار منظم علائم افسردگی در یک زمان مشخص از سال (معمولا با شروع پاییز و زمستان) و ناپدید شدن این علائم با تغییر فصل است. اگر هر سال در فصول سرد دچار افت شدید انرژی، خواب‌ آلودگی مداوم، گوشه‌ گیری و تغییرات خُلقی میشوید، احتمالا به این اختلال مبتلا هستید.

2. چه عواملی باعث بروز افسردگی فصلی می‌شوند و چه کسانی بیشتر در معرض خطر هستند؟

علت اصلی به هم خوردن ساعت زیستی بدن (ریتم سیرکادین) و افت هورمون‌ های سروتونین و ملاتونین به دلیل کاهش نور خورشید است.

زنان، افراد در دهه سوم و چهارم زندگی، ساکنین مناطق دور از خط استوا، کسانی که سابقه خانوادگی افسردگی دارند و افراد دارای کمبود ویتامین D بیشتر در معرض خطر قرار دارند.

3. چه روش‌های درمانی علمی و معتبری برای اختلال افسردگی فصلی وجود دارد؟

نوردرمانی (قرارگیری در معرض نور خورشید یا جعبه‌های نور مخصوص)
روان‌ درمانی (بخصوص درمان شناختی‌ رفتاری یا CBT)
تکنولوژی‌های تحریک مغز (مانند rTMS و tDCS)
ورزش منظم
داروهای ضدافسردگی با تجویز روانپزشک

4. برای کاهش علائم افسردگی فصلی چه اقداماتی روزانه ای میتوان انجام داد؟

توصیه میشود هر روز صبح حدود ۳۰ دقیقه در معرض نور طبیعی آفتاب قرار بگیرید و همزمان فعالیت بدنی سبکی انجام دهید. همچنین انجام ورزش‌ های هوازی منظم که ضربان قلب را بالا میبرند، مصرف مکمل ویتامین D زیر نظر پزشک، حفظ ارتباطات اجتماعی و داشتن برنامه خواب منظم کمک زیادی به بهبود کیفیت زندگی در این فصل ها میکند.


			
				به این مقاله امتیاز دهید:
			

			
									
									
									
									
									
							

			
									0,0 از 5
													تعداد رای: 0

بازبینی و تأیید پزشکی توسط:

دکتر منصور آگاهی

متخصص اعصاب و روان (روان‌پزشک)

دکتر منصور آگاهی، متخصص اعصاب و روان (روان‌پزشکی) با بیش از ۱۴ سال سابقه فعالیت در تهران است. ایشان دارای بورد تخصصی روان‌پزشکی و شماره نظام پزشکی ۴۸۹۴۰ می‌باشند. دکتر آگاهی در درمان اختلالات خلقی مانند افسردگی و اختلال دوقطبی، اختلالات اضطرابی، وسواس، اعتیاد، اختلالات خواب، اختلالات روان‌پریشی مانند اسکیزوفرنی، اختلالات شخصیتی، اختلالات جنسی، اختلالات شناختی و کنترل تکانه تخصص دارند.

مشاهده پروفایل پزشک

منابع

healthdirect
mayoclinic
Burkhardt, G., Kumpf, U., Crispin, A., Goerigk, S., Plewnia, C., Fallgatter, A., … & Frank, P. (2023). 572. Transcranial Direct Current Stimulation as Add-On to Selective Serotonin Reuptake Inhibitors in Adults With Major Depressive Disorder: Results: From the DepressionDC Trial. Biological Psychiatry, 93(9), S325-S326.
Do, A., Li, V. W., Huang, S., Michalak, E. E., Tam, E. M., Chakrabarty, T., … & Lam, R. W. (2022). Blue-light therapy for seasonal and non-seasonal depression: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. The Canadian Journal of Psychiatry, 67(10), 745-754.
Ng, E., Nestor, S. M., Rabin, J. S., Hamani, C., Lipsman, N., & Giacobbe, P. (2023). Seasonal pattern and depression outcomes from repetitive transcranial magnetic stimulation. Psychiatry Research, 329, 115525.
Rothenberg, M., Nussbaumer-Streit, B., Pjrek, E., & Winkler, D. (2024). Lifestyle modification as intervention for seasonal affective disorder: a systematic review. Journal of psychiatric research, 174, 209-219.

پزشکان پیشنهادی:

خدمات ما در تهران:

کجا هستید؟