به گزارش وبگاه سازمان بهداشت جهانی،
سلامت روان حالتی از خوب بودن است که باعث ارتقای توانایی افراد در سازگار شدن با استرس های زندگی، تشخیص توانایی های خود، یادگیری و کار خوب و مشارکت در فعالیت های اجتماعی می شود. سلامت روان دارای ارزشی ذاتی و عملی است و نوعی از حق هر کسی به حساب می آید.
سلامت روان فقط به معنای نداشتن اختلالات روانی نیست. گاهی فرد علائم و نشانه های کامل یک اختلال روانی را ندارد اما امکان دارد که وضعیت روانشناختی مناسبی هم نداشته باشد و به صورت کلی کم کم در حال حرکت به سوی اختلال باشد.
شناخت و ارزیابی سلامت روان به ما کمک می کند تا بتوانیم تشخیص دهیم که آیا فرد وضعیت مناسبی دارد و از سوی دیگر در صورت وجود مشکل آن را برطرف کنیم.
درمان مشکلات روانی با کلینیک روا
محیطی راحت، افراد باتجربه و تجهیزات تکنولوژیک و پیشرفته روز دنیا
کلینیک روانشناسی و روانپزشکی روا
سلامت روان یعنی چه؟
سلامت روان به زبان ساده یعنی اینکه فرد دارای عملکرد رفتاری مناسبی در زندگی روزمره است و روابطش مختل نشده است. فرد می تواند احساسات و هیجانات خود را در موقعیت های مختلف به درستی تشخیص دهد و مدیریتشان کند.
از سوی دیگر، می تواند با استرس های آنی و مزمن به خوبی کنار بیاید و اثرگذاری منفی آن را به کمترین حد برساند. این خود باعث میشود تا فرد بتواند عملکرد فردی، جمعی، شغلی، تحصیلی و کلی خوبی را در زندگی خود داشته باشد. به گونه ای که دچار علائم و نشانه های نگران کننده در حد بالینی نشود. چنین حالتی باعث می شود تا فرد احساس رضایت از زندگی خوبی داشته باشد و از لحظه های خود لذت ببرد.
افراد با سطح بهینه سلامت روان دارای سطح مناسبی از رضایت از زندگی و روابط خود هستند؛ به گونه ای که تاب آوری بهتری در مدیریت موقعیت های استرس زای زندگی دارند.
مولفه های سلامت روان
سلامت روان ابعاد مختلفی دارد و تنها به احساس شادی محدود نمی شود. از مهمترین مؤلفه های آن می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- توانایی مدیریت احساسات. فرد بتواند خشم، اضطراب، غم و سایر هیجان های خود را به شیوه ای سالم کنترل کند.
- تاب آوری. توانایی بازگشت به شرایط عادی پس از تجربه شکست، بیماری یا اتفاقات دشوار
- روابط اجتماعی سالم. داشتن ارتباط مؤثر با خانواده، دوستان و همکاران و توانایی حل اختلاف ها بدون آسیب جدی به روابط
- احساس ارزشمندی. فرد نسبت به توانایی ها و نقاط قوت خود دیدگاه واقع بینانه ای داشته باشد و ارزش خود را فقط با موفقیتهای بیرونی نسنجند.
- عملکرد مناسب در زندگی روزمره. انجام مسئولیت های شغلی، تحصیلی یا خانوادگی بدون اختلال جدی
چه نشانه هایی میتواند زنگ خطر سلامت روان باشد؟
از جمله نشانه هایی که باید برای سنجش سطح پایۀ سلامت روان خود نسبت به آن حساس باشید، از این قرار است:
- غمگینی یا بی حوصلگی طولانی
- اضطراب و نگرانی مداوم
- اختلال در روند خواب
- کاهش یا افزایش غیرطبیعی انرژی
- مشکلات تمرکز و حواسپرتی
- تغییر در اشتها (کم خوری یا پرخوری)
- تحریک پذیری رفتاری و هیجانی (از کوره در رفتن های مکرر و در موقعیت های مختلف)
- کناره گیری از دیگران (انزوا و گوشه گیری)
- کاهش سطح طبیعی عملکرد شغلی یا تحصیلی
- حواسپرتی و فراموش کردن موارد روزانه
- ضعف در مدیریت و سازماندهی وظایف و تکالیف روزانه
وجود همزمان مجموعه ای از نشانه های بالا می تواند زنگ خطری برای فرد باشد تا نسبت به ارزیابی و مراجعه به روانشناس اقدام کند. نکتۀ مهم این بینش مهم است که هر کدام از این موارد قابل مدیریت و بهبودی هستند.
| توضیحات اضافه:
با نگاهی سر انگشتی به آمار و ارقام جهانی مشاهده می کنیم که توزیع فقر در دنیا ساحتاری متعادل ندارد و برخی افراد با احتمال بیشتری در معرض آن هستند. این موضوع درباره جنگ، حوادث طبیعی مانند سیل و زلزله، آوارگی ها و کوچ های اجباری، درگیری های قومیتی و نژادی و مهاجرت های اجباری نیز صادق است. از سوی دیگر، در کشوری مانند ایران و در دو سال اخیر شاهد مشکلات اقتصادی و جنگ هستیم. مواردی که به شدت می توانند روی سلامت روان ما تاثیر بگذارند. درواقع جریان زندگی همیشه به گونه ای نیست که ما در سطح مناسبی از سلامت روان به سر ببریم. سلامت روان حالت و وضعیتی روانشناختی است که دارای طیف خود است. معنای طیف این است که فرد می تواند سطح و درجه ای خفیف، متوسط یا بالایی از آن را داشته باشد. مهم این است تا در این حالت نسبت به علائم و نشانه های نگران کننده هشیار باشیم تا در اولین فرصت اقدام شود. |
ارزیابی سلامت روان چگونه انجام میشود؟
اولین مرحله در ارزیابی سطح سلامت روان مشاهده علائم نگران کننده در فرد است. این مرحله توسط خود فرد یا اطرافیانش صورت می گیرد. در این حالت است که فرد باید تصمیم بگیرد تا نسبت به ارزیابی توسط روانپرشک یا روانشناس اقدام کند.
از جمله روش های ارزیابی سلامت روان به قرار زیر است:
-
مصاحبه بالینی
مصاحبه بالینی مرسوم ترین روش در ارزیابی سطح سلامت روان است. در این روش فرد با مراجعه به روانشناس و بازگویی علائم و نشانه های نگران کننده خود اطلاعات مورد نیاز را در اختیار ارزیاب بالینی می گذارد.
ارزیاب با بررسی وضعیت زندگی و روانشناختی مراجعه کننده و پرسیدن سوالات تکمیلی نسبت به تهیه نیمرخی روانی از مشکلات اقدام می کند. درصورتی که نوع و شدت علائم به اختلال روانشناختی خاصی بخورد، تشخیص بالینی دریافت می کند و روند درمان شروع می شود. در صورت نبود نگرانی، به فرد اطلاع داده می شود و توضیحات لازم جهت موارد نگران کننده داده می شود.
-
مشاهده رفتار
مشاهده رفتار به دو صورت است: اطرافیان فرد و متخصص بالینی.
یکی از بهترین کسانی که می توانند درباره سطح سلامت رفتار فرد به متخصص روانشناس گزارش دهند، اطرافیان هستند. از آنجایی که گاهی افراد خود بینش کافی نسبت به رفتار خود ندارند، اطرافیان منشا اطلاعاتی مناسبی برای گزارش درباره رفتارهای نگران کننده هستند.
یکی دیگر از کسانی که می توانند با مشاهده رفتار به ارزیابی سطح سلامت روان فرد اقدام کند، متخصصان روانشناسی و روانپزشکی هستند. این متخصصان با ملاحظه ظاهر، طرز گفتار و صحبت، شیوه برخورد، طرز فکر، جهت مندی های زمانی و مکانی و زبان بدن فرد می توانند به مشاهده ای دقیق بپردازند.
-
بررسی سابقه روانشناختی فرد و خانواده
یکی از منابع اطلاعاتی برای ارزیابی سطح سلامت روان بررسی سابقه و تاریخچه مشکلات جسمانی و روانشناختی در خانواده و گذشته فرد است. با بررسی سابقه پزشکی و روانشناختی میتوان به محتمل ترین حالت ممکن در سطح سلامت روان فرد و تشخیص اختلال احتمالی رسید.
آزمونهای روانشناختی
آزمون های روانشناختی یکی از مهمترین ابزارهای ارزیابی سطح سلامت روان است. اهمیت این ابزارها در این است که کمتر تحت تاثیر برداشت خود فرد یا متخصص است و معیاری عینی و براساس اعداد و ارقام به ما می دهد. ضمن اینکه در مدت زمان کمی اطلاعات فراوانی را از مواردی به ما می دهد که فرد گزارش کرده است.
ابزارهای ارزیابی سلامت روان مزیت دیگری دارند این است که به راحتی در تاریخچه روانشناختی فرد ثبت می شوند و می توان آن را برای متخصصان دیگری فرستاد. ضمن اینکه اطلاعات بسیار خوبی را در کنار مصاحبه بالینی، مشاهده رفتار و تاریخچه روانشناختی به ما می دهد که می توانیم سطح سلامت روان فرد را دقیق تر بسنجیم.
از دیگر اهمیت های آزمون ها و تست های ارزیابی سلامت روان این است که راهنمای خوبی برای طراحی پروتکل های درمانی است و از اتلاف زمان و اجرای درمان های ناکارآمد جلوگیری می کند.
تستهای خودارزیابی سلامت روان
امروزه پرسشنامه های استانداردی برای ارزیابی اولیه سلامت روان وجود دارند که می توانند به افراد کمک کنند وضعیت روانی خود را بهتر بشناسند. البته نتایج این آزمون ها به تنهایی برای تشخیص بیماری کافی نیستند و تفسیر آنها باید توسط روانشناس انجام شود.
نکته: هیچ آزمونی به تنهایی نمی تواند تشخیص قطعی اختلال روانی را مشخص کند. نتایج این پرسشنامه ها تنها بخشی از فرآیند ارزیابی هستند و همیشه باید در کنار مصاحبه بالینی، سابقه فرد و نظر متخصص بررسی شوند.
-
تست سلامت روان GHQ-28
GHQ-28 که با نام “پرسشنامه سلامت عمومی” نیز شناخته می شود، یکی از پرکاربردترین ابزارهای غربالگری سلامت روان در جهان است. این آزمون نخستین بار برای شناسایی افرادی طراحی شد که ممکن است به بررسیهای روانشناختی بیشتری نیاز داشته باشند.
هدف اصلی GHQ-28 تشخیص بیماری خاصی نیست بلکه بررسی این موضوع است که آیا فرد در هفته های اخیر نشانه هایی از مشکلات روانی را تجربه کرده است یا خیر. به همین دلیل این آزمون در مراکز درمانی، دانشگاه ها، سازمان ها و پژوهش های مختلف به طور گسترده استفاده می شود.
آزمون GHQ-28 چه چیزی را میسنجد؟
این پرسشنامه از ۲۸ سوال تشکیل شده و چهار حوزه مهم سلامت روان را بررسی می کند که عبارتند از:
1. علائم جسمان
گاهی فشارهای روانی ابتدا به شکل علائم جسمی ظاهر می شوند. برای نمونه ممکن است فرد احساس خستگی مداوم، ضعف، دردهای پراکنده یا احساس ناخوشی داشته باشد. در حالی که بررسی های پزشکی علت مشخصی را نشان نمی دهند. این بخش از آزمون به چنین علائمی توجه می کند و بررسی می کند که آیا مشکلات جسمانی ممکن است با وضعیت روانی فرد ارتباط داشته باشند یا خیر.
2. اضطراب و اختلال خواب
اضطراب یکی از شایع ترین مشکلات روانشناختی است و معمولا خواب را نیز تحت تاثیر قرار میدهد. در این بخش سوالاتی درباره نگرانی، احساس تنش، بیقراری، سخت به خواب رفتن، بیدار شدن های مکرر یا خواب نا آرام مطرح میشود.
3. عملکرد اجتماعی
سلامت روان فقط به احساسات محدود نمی شود بلکه بر عملکرد روزمره نیز اثر می گذارد. در این قسمت بررسی می شود که آیا فرد می تواند مانند گذشته مسئولیت های شغلی، تحصیلی یا خانوادگی خود را انجام دهد یا خیر. گاهی افراد از نظر جسمی سالم هستند اما به دلیل مشکلات روانی تمرکز، انگیزه یا انرژی لازم برای انجام کارهای روزانه را ندارند.
4. علائم افسردگی
این بخش به احساس ناامیدی، غمگینی، بی ارزشی و کاهش علاقه نسبت به فعالیت های روزمره می پردازد. هدف این قسمت تشخیص افسردگی نیست بلکه بررسی می کند که آیا فرد نشانه هایی دارد که نیازمند بررسی دقیق تر باشند.
تست GHQ-28 برای چه کسانی مناسب است؟
یکی از مزیت های این آزمون آن است که محدود به گروهی خاص نیست. از GHQ-28 می توان برای ارزیابی اولیه در گروه های مختلف استفاده کرد؛ از جمله:
- افرادی که احساس می کنند مدتی است از نظر روحی حال خوبی ندارند.
- مراجعان مراکز مشاوره
- دانشجویان و دانش آموزان
- کارکنان سازمان ها
- افرادی که فشارهای شغلی یا خانوادگی زیادی را تجربه می کنند.
- افرادی که پس از اتفاقی استرس زا مانند سوگ یا طلاق، می خواهند وضعیت روانی خود را بررسی کنند.
مزایای آزمون GHQ-28
این آزمون چند ویژگی مهم دارد که باعث شده سال ها در بسیاری از کشورها مورد استفاده قرار بگیرد. از جمله:
- زمان کوتاه برای پاسخ گویی (معمولا کمتر از ۱۰ دقیقه)
- سوالات ساده و قابل فهم
- امکان شناسایی اولیه مشکلات روانی
- مناسب برای غربالگری در جمعیت های مختلف
- پشتوانه پژوهشی مناسب
بسیاری از روانشناسان به همین دلایل از این آزمون به عنوان یکی از ابزارهای اولیه ارزیابی استفاده می کنند.
محدودیت های GHQ-28
در کنار مزایا، این آزمون محدودیت هایی نیز دارد. برای نمونه:
- نوع اختلال را مشخص نمیکند.
- شدت دقیق بیماری را تعیین نمیکند.
- ممکن است تحت تاثیر شرایط موقت زندگی قرار بگیرد.
- جایگزین مصاحبه بالینی نیست.
بنابراین اگر نتیجه آزمون نشان دهد که احتمال وجود مشکل روانی وجود دارد، مرحله بعد مراجعه به روانشناس برای ارزیابی تخصصی است.
-
تست SCL-90 چیست؟
SCL-90 یا فهرست تجدید نظر شده علائم روانشناختی از جمله جامع ترین پرسشنامه های ارزیابی سلامت روان است. برخلاف GHQ که بیشتر برای غربالگری کلی استفاده می شود، SCL-90 طیف وسیع تری از علائم روانشناختی را بررسی می کند و تصویری دقیق تر از وضعیت روانی فرد ارائه میدهد. این آزمون از ۹۰ سوال تشکیل شده و به همین دلیل نسبت به GHQ زمان بیشتری برای تکمیل نیاز دارد.
برای بازیابی سلامت روان از کجا شروع کنیم؟
ما با فراهم آوردن بهترین متخصصان و همچنین تجهیزات پیشرفته و درجه 1 در خدمت شما هستیم.
کلینیک روانشناسی و روانپزشکی روا
آزمون SCL-90 چه مواردی را بررسی میکند؟
یکی از مهم ترین ویژگی های این آزمون، بررسی همزمان چندین حوزه مختلف سلامت روان است. این حوزه ها عبارتاند از:
- شکایات جسمانی. بررسی علائم جسمی که ممکن است منشا روانشناختی داشته باشند.
- وسواس و اجبار. وجود افکار مزاحم، تکرارشونده یا رفتارهایی که فرد احساس می کند مجبور به انجام آن ها است.
- حساسیت در روابط بینفردی. احساس ناکافی بودن، حساسیت بیش از حد به نظر دیگران یا احساس ناراحتی در روابط اجتماعی
- افسردگی. بررسی خلق پایین، ناامیدی، کاهش انرژی و کاهش علاقه به فعالیت های روزمره
- اضطراب. ارزیابی نگرانی، تنش، ترس و احساس بی قراری
- پرخاشگری. بررسی تحریک پذیری، عصبانیت و دشواری در کنترل خشم
- ترس های مرضی. ترس های شدید و غیر منطقی از موقعیت ها یا اشیای خاص
- افکار پارانوئید. بررسی میزان بدبینی، سوء ظن یا احساس اینکه دیگران قصد آسیب رساندن دارند.
- روان پریشی. برخی علائم مربوط به فاصله گرفتن از واقعیت یا تجربه های ادراکی غیرمعمول
چه کسانی از SCL-90 استفاده می کنند؟
این آزمون بیشتر توسط روانشناسان، روانپزشکان و مراکز تخصصی سلامت روان استفاده می شود. همچنین در پژوهش های دانشگاهی نیز یکی از پرکاربردترین ابزارهای ارزیابی سلامت روان به شمار می رود. از آنجا که SCL-90 ابعاد متعددی را بررسی می کند، معمولا زمانی استفاده میشود که متخصص بخواهد تصویر جامع تری از وضعیت روانی مراجع به دست آورد.
-
تفاوت تست GHQ-28 و SCL-90 چیست؟
ممکن است این سوال برایتان پیش بیاید که اگر هر دو آزمون برای ارزیابی سلامت روان استفاده می شوند، چه تفاوتی با یکدیگر دارند؟ در واقع این دو آزمون هدف مشترکی دارند، اما از نظر دامنه ارزیابی و کاربرد با هم متفاوت هستند.
| ویژگی | تست GHQ-28 (پرسشنامه سلامت عمومی) | تست SCL-90 (فهرست نشانه های روانشناختی) |
|---|---|---|
| هدف اصلی | غربالگری اولیه و تشخیص وجود یا عدم وجود مشکل | ارزیابی جامع و دقیق طیف گستردهای از علائم |
| دامنه ارزیابی | بررسی وضعیت کلی سلامت روان در هفته های اخیر | بررسی جزئی در ۹ حوزه مختلف (افسردگی، وسواس، پرخاشگری و…) |
| تعداد سوالات و زمان | کوتاهتر (۲۸ سوال) و زمان پاسخگویی کمتر | طولانیتر (۹۰ سوال) و زمان پاسخگویی بیشتر |
| سطح ارزیابی | مشابه یک چکاپ اولیه روانشناختی | مشابه بررسی های کامل و تخصصی کلینیکی |
| کاربرد | غربالگری جمعیت عمومی، سازمان ها و دانشگاه ها | تشخیصهای تخصصی در مراکز درمانی و پژوهشهای عمیق |
چگونه از سلامت روان خود مراقبت کنیم؟
سلامت روان، مانند سلامت جسم، نیازمند مراقبت مداوم است. منتظر نمانید تا علائم شدید شوند و بعد به فکر تغییر باشید. گاهی چند عادت ساده می تواند تاثیر قابل توجهی بر کیفیت زندگی داشته باشد.
-
به خواب خود اهمیت بدهید
خواب کافی و منظم یکی از مهم ترین عوامل حفظ سلامت روان است. کم خوابی طولانی مدت میتواند خلق، تمرکز و توانایی مدیریت استرس را تحت تاثیر قرار دهد.
-
تحرک بدنی را فراموش نکنید
لازم نیست ورزش حرفهای انجام دهید. حتی ۳۰ دقیقه پیاده روی در بیشتر روزهای هفته می تواند به کاهش استرس و بهبود خلق کمک کند.
-
روابط اجتماعی خود را حفظ کنید
صحبت کردن با اعضای خانواده، دوستان یا افرادی که به آن ها اعتماد دارید، یکی از ساده ترین راه های کاهش فشار روانی است.
-
زمانی را به استراحت اختصاص دهید
بسیاری از افراد تصور می کنند استراحت کردن یعنی تنبلی در حالی که مغز نیز مانند بدن به زمان کافی برای بازیابی نیاز دارد.
-
مصرف شبکههای اجتماعی را مدیریت کنید
حضور طولانی مدت در فضای مجازی به ویژه اگر با مقایسه خود با دیگران همراه باشد، میتواند احساس نارضایتی، اضطراب و کاهش اعتماد به نفس را افزایش دهد.
-
در صورت نیاز، کمک بگیرید
اگر احساس میکنید به تنهایی از پس مشکلات بر نمی آیید، از مراجعه به روانشناس نترسید. دریافت کمک تخصصی نشانه ضعف نیست بلکه اقدامی آگاهانه برای حفظ سلامت و کیفیت زندگی است.
-
تغذیه سالم یعنی سوخت درست برای بدن
تغذیه سالم باعث میشود تا بدن نه تنها در معرض مواد غذایی مضر نباشد بلکه مواد با کیفیت مصرف شود. این مهم به ویژه برای مغز باعث عملکرد درست و شادابی آن می شود. تغذیه سالم و درست در دوران اخیر جزو روش های نوین درمانی به حساب می آید.
-
مراجعه به متخصص در صورت نیاز
اگر احساس می کنید که نیاز دارید با متخصص روانشناسی صحبت کنید، تعلل نکنید. در اولین فرصت متخصص مورد نیازتان را انتخاب و برای مراجعه اقدام کنید. صحبت با روانشناسی که همدلی را بلد است، خوب گوش می دهد، انعکاس درستی از مشکل شما به شما می دهد و احساس راحتی با او دارید، کمک کننده است.
کلینیک تخصصی روانشناسی و روانپزشکی روا
تیمی از بهترین افراد و متخصصین باتجربه و کاربلد در محیطی امن و راحت در خدمت شما هستند
کلینیک روانشناسی و روانپزشکی روا
جمع بندی
سلامت روان بخشی جدایی ناپذیر از سلامت انسان است و بر تمام جنبه های زندگی، از روابط خانوادگی گرفته تا عملکرد شغلی، تصمیم گیری، یادگیری و حتی سلامت جسم تأثیر می گذارد. توجه به تغییرات خلق، رفتار و عملکرد روزمره می تواند به شناسایی زود هنگام مشکلات روانشناختی کمک کند و فرصت مناسبی برای پیشگیری یا درمان به موقع فراهم آورد.
در این میان، استفاده از ابزارهای استاندارد ارزیابی سلامت روان نیز نقش مهمی در شناسایی اولیه مشکلات دارد. آزمون GHQ-28 می تواند تصویری کلی از وضعیت سلامت روان ارائه دهد و آزمون SCL-90 با بررسی طیف گسترده تری از علائم، اطلاعات دقیق تری در اختیار متخصص قرار می دهد. با این حال، هیچ یک از این آزمون ها به تنهایی برای تشخیص اختلالات روانی کافی نیستند و تفسیر نتایج آن ها باید در کنار مصاحبه بالینی و ارزیابی تخصصی انجام شود.
اگر احساس می کنید مدتی است حال روحی شما مانند گذشته نیست، استرس یا اضطراب بر زندگی روزمره تان سایه انداخته یا انجام فعالیت های معمول برایتان دشوار شده است، بهتر است این نشانه ها را نادیده نگیرید. مراجعه به روانشناس می تواند به شما کمک کند علت این تغییرات را بهتر بشناسید و در صورت نیاز، مسیر مناسبی برای بهبود و درمان انتخاب کنید.
سوالات متداول
از سوالات کاربران عزیز به شرح زیر است:
1. آیا تستهای آنلاین سلامت روان قابل اعتماد هستند؟
اگر تست های آنلاین بر اساس نسخه های استاندارد و معتبر طراحی شده باشند، می توانند اطلاعات اولیه مفیدی در اختیار افراد قرار دهند. برای نمونه، ممکن است نتیجه آزمون نشان دهد که بهتر است فرد وضعیت خود را با یک روانشناس در میان بگذارد. نباید فراموش کرد که نتیجه یک تست آنلاین، تشخیص قطعی نیست.
2. چه زمانی باید به روانشناس مراجعه کنیم؟
اگر یکی یا چند مورد از شرایط زیر را تجربه می کنید، بهتر است برای دریافت کمک تخصصی اقدام کنید:
- احساس غم، اضطراب یا بی حوصلگی بیش از دو هفته ادامه پیدا کرده است.
- خواب، اشتها یا سطح انرژی شما به طور محسوسی تغییر کرده است.
- انجام کارهای روزمره نسبت به گذشته برایتان دشوار شده است.
- روابط خانوادگی یا اجتماعی شما تحت تأثیر قرار گرفته است.
- تمرکز و عملکرد شغلی یا تحصیلی شما کاهش یافته است.
- احساس می کنید دیگر از فعالیتهایی لذت نمی برید که قبلا برایتان لذت بخش بودند.
- مدام احساس درماندگی، ناامیدی یا بی ارزشی می کنید.
تذکر: اگر افکار آسیب رساندن به خود، ناامیدی شدید یا تمایل به خودکشی را تجربه می کنید، لازم است بدون تأخیر از روانشناس، روانپزشک یا مراکز اورژانس روانپزشکی کمک بگیرید.
