توجه: در صورتی که افکار خودکشی دارید، همین حالا با سامانه اورژانس اجتماعی به شماره 123 تماس بگیرید.
دلایل به وجود آمدن افکار و رفتارهای خودکشی
دلایل مرتبط با افکار و رفتارهای خودکشی به عوامل و شرایطی اشاره دارد که احتمال بروز افکار و رفتارهای خودکشی را افزایش می دهند. عوامل مرتبط با سلامتی و بیماری، عوامل محیطی و سابقه روانشناختی فرد از جمله عوامل مرتبط با خودکشی تعریف شده اند. در ادامه به بررسی مهمترین عوامل خواهیم پرداخت.
1. عوامل مرتبط با سلامت روان
- اختلال افسردگی اساسی/مزمن
- سوء مصرف مواد
- اختلال دوقطبی
- اسکیزوفرنیا
- ویژگی های شخصیتی مانند پرخاشگری، عصبانیت، تغییرات خلق و خویی و روابط ضعیف
- اختلال رفتاری سلوک
- اختلالات اضطرابی
- استرس زاهای غیرطبیعی و افراطی مرتبط با اختلالات روانشناختی (مثل علائم شدید و فرسوده کننده وسواس در فرد)
2. عوامل مرتبط با سلامت جسمانی
- بیماری های جسمانی شدید و صعب العلاج (مانند درد شدید و مزمن، سرطان و غیره)
- آسیب ناشی از حادثه به مغز
3. عوامل محیطی
- دسترسی به ابزارها و وسایل و مواد خطرناکی مانند سلاح های گرم یا مواد مخدر
- استرس های طولانی و فرسوده کننده محیطی مانند آزار و اذیت، قلدری، مشکلات مرتبط با روابط و بی کاری
- وقایع استرس آور زندگی مانند طرد شدن، طلاق، بحران مالی یا سایر اتفاقات ناخوشایندی مانند اخراج از تحصیل و غیره
- قرار گرفتن در معرض خودکشی افراد دیگر یا شنیدن داستان خودکشی افراد دیگر
- تبعیض های فردی و اجتماعی
4. عوامل تاریخچه ای
- سابقه اقدام های قبلی به خودشکی
- سابقه خودکشی در خانواده
- سوء استفاده های مرتبط با دوران کودکی، بی توجهی یا تجره وقایع ناخوشایند (تروما)
- تروماهای بین نسلی
برای درمان افکار خودکشی از کجا باید شروع کنم؟
تیم روانپزشکی و روانشناسی ما با ارزیابی دقیق و برنامه درمانی فردی، کنار شماست.
کلینیک روانشناسی و روانپزشکی روا
علائم و نشانه های نگران کننده خودکشی در فرد
یکی از مهمترین مواردی که باید هنگام نگرانی از احتمال خودکشی فرد به آن توجه کرد، تغییرات محسوس در رفتار یا بروز رفتارهایی است که پیش از این در او مشاهده نشدهاند.
این مسئله زمانی اهمیت و حساسیت بیشتری پیدا میکند که این تغییرات رفتاری پس از تجربه رویدادی آسیب زا، از دست دادن فرد یا چیزی ارزشمند یا مواجهه با تغییری مهم در زندگی رخ داده باشند.
بیشتر افرادی که درنهایت دست به خودکشی میزنند، پیش از اقدام از طریق گفته ها، رفتارها یا اعمال خود یک یا چند نشانه هشدار دهنده را نشان میدهند که بیانگر وضعیت بحرانی آنها میباشد.
-
صحبت کردن
اگر فرد درباره این مسائل صحبت کرد، به احتمال خودکشی دقت کنید. صحبت کردن درباره:
- کشتن خود
- احساس ناامیدی
- دلیلی برای زندگی نداشتن
- احساس سربار بودن برای دیگران
- احساس گیر افتادن
- درد غیرقابل تحمل
-
رفتار کردن
رفتارهایی که احتمال خودکشی را افزایش میدهند، مهم هستند. به ویژه در مواقعی که با حادثه ای دردناک، از دست دادن نزدیکان یا تغییرات در زندگی مرتبط باشد.
از جمله این رفتارها عبارت اند از:
- افزایش مصرف الکل یا مواد
- به دنبال راهی برای پایان دادن به زندگی (مثل سرچ کردن درباره روش های خودکشی)
- منزوی شدن از فعالیت های روزانه
- منزوی شدن از خانواده و روابط نزدیک
- خواب خیلی کم یا خیلی زیاد
- دیدار یا تلفن به دیگران برای خداحافظی
- عصبانیت و خشم
- خستگی و فرسودگی
- صدقه و بخشیدن اموال ارزشمند
-
خُلق و خو
افرادی که اغلب یکی یا تعداد بیشتری از موارد زیر را از خود نشان دهند، در معرض خطر بیشتری برای خودکشی هستند:
- افسردگی
- اضطراب
- فقدان انگیزه و علاقه
- بی قراری و بی تعادلی روانی
- به سخره گرفتن / احساس شرم
- بی قراری/ خشم
- آرامش/بهبودی ناگهانی
افکار خودکشی در کودکان و نوجوانان
خودکشی در کودکان و نوجوانان میتواند پس از اتفاق افتادن رویدادهای پر از استرس و دشوار در زندگی رخ بدهد. آنچه که از نگاه یک نوجوان مسئله ای بسیار جدی، دردناک و غیر قابل حل به نظر میرسد، ممکن است برای یک بزرگسال موضوعی کم اهمیت باشد.
از جمله این عوامل میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- ابتلا به اختلالات روانپزشکی بویژه افسردگی
- از دست دادن یا تجربه اختلاف داشتن با دوستان نزدیک یا اعضای خانواده
- سابقه آزار جسمی یا سوء استفاده جنسی
- مشکلات مرتبط با مصرف الکل یا مواد مخدر
- مشکلات جسمی یا پزشکی برای مثال بارداری ناخواسته یا ابتلا به عفونت های منتقله از راه جنسی
- در معرض زورگویی، قلدری یا آزار همسالان بودن
- سردرگمی داشتن و تردید درباره گرایش یا هویت جنسی
- خواندن یا شنیدن اخبار و روایت های مربوط به خودکشی یا آشنایی با همسالانی که بر اثر خودکشی جان خود را از دست دادهاند.
نکته:
اگر درباره یکی از دوستان یا اعضای خانواده خود نگران هستید، از او درباره افکار و تمایلات خودکشی بپرسید. بهترین راه برای شناسایی خطر و ارزیابی وضعیت او به شمار میرود.
درمان افکار خودکشی نوجوانان به صورت تخصصی
در محیطی راحت و امن و آرامش بخش
کلینیک روانشناسی و روانپزشکی روا
مواردی که اقدام به خودکشی را افزایش میدهند
عوامل زیر میتوانند خطر افکار یا رفتارهای خودکشی را افزایش دهند:
- داشتن سابقه اقدام به خودکشی
- احساس نا امیدی، بی ارزشی، آشفتگی روانی، انزوای اجتماعی یا تنهایی
- تجربه رویدادهای پراسترس زندگی، مانند از دست دادن یکی از عزیزان، خدمت در شرایط دشوار نظامی، پایان یک رابطه عاطفی، یا مشکلات مالی و حقوقی
- سوء مصرف الکل یا مواد مخدر
- داشتن افکار خودکشی و در عین حال دسترسی آسان به ابزارهای کشنده
- اختلالات روان پزشکی زمینه ای مانند افسردگی، اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) یا اختلال دوقطبی
- داشتن سابقه خانوادگی اختلالات روانی، سوء مصرف مواد، خودکشی یا رفتارهای خشونت آمیز مثل آزار جسمی یا جنسی
- ابتلا به بیماری های جسمی که با افسردگی و افکار خودکشی ارتباط دارند مثل بیماری های مزمن، دردهای مزمن یا بیماری های پیشرفته و تهدیدکننده زندگی
- قرار گرفتن در محیط های خانوادگی یا اجتماعی فاقد حمایت، به ویژه برای افرادی که به دلیل هویت یا گرایش جنسی خود با طرد شدن و تبعیض یا فشار اجتماعی مواجه هستند.
درمان رفتار ها و افکارهای خودکشی
سوال: آیا افکار خودکشی قابل درمان هستند؟
وقتی صحبت از خودکشی میشود، بسیاری از افراد تصور میکنند که فردی که به پایان دادن به زندگی خود فکر می کند، دیگر امیدی به بهبودی ندارد. اما واقعیت چیز دیگری است.
امروزه تحقیقات علمی نشان داده اند که افکار خودکشی در بسیاری از موارد قابل درمان هستند و با دریافت کمک مناسب، افراد میتوانند از این بحران عبور کرده و دوباره کیفیت زندگی خود را به دست آورند.
در ادامه با مهم ترین درمان های روانشناختی و پزشکی که امروزه برای کاهش افکار و رفتارهای خودکشی استفاده می شوند آشنا می شویم.
الف) روان درمانی برای افکار خودکشی
یکی از مهمترین و موثرترین روش های درمانی برای افرادی که افکار خودکشی را تجربه میکنند، روان درمانی است. برخلاف تصور برخی افراد، روان درمانی صرفا صحبت کردن درباره مشکلات نیست. درمانگر با استفاده از روش های علمی به فرد کمک می کند الگوهای فکری آسیب زا را شناسایی کرده و راه های سالم تری برای مقابله با بحران پیدا کند.
-
درمان شناختی-رفتاری (CBT)
درمان شناختی-رفتاری یکی از شناخته شده ترین روش های درمانی در جهان است. در این رویکرد، فرد یاد میگیرد افکار منفی و ناامید کننده ای را که باعث تشدید رنج روانی می شوند، شناسایی کند.
برای مثال، فردی که با افکار خودکشی درگیر است ممکن است باور داشته باشد که “هیچ وقت اوضاع بهتر نمی شود” یا “من هیچ ارزشی ندارم”. درمانگر به او کمک می کند این افکار را بررسی کرده و دیدگاه واقع بینانه تری نسبت به زندگی و مشکلات خود پیدا کند.
مطالعات متعدد نشان داده اند که CBT می تواند خطر اقدام مجدد به خودکشی را کاهش دهد و مهارت های مقابلهای فرد را افزایش دهد.
-
رفتاردرمانی دیالکتیکی (DBT)
یکی دیگر از درمان های بسیار موثر، رفتار درمانی دیالکتیکی یا DBT است. این روش به ویژه برای افرادی مفید است که احساسات بسیار شدید، رفتار های تکانشی یا سابقه خود آسیب رسانی دارند.
در DBT فرد مهارت هایی مانند تنظیم هیجان، تحمل شرایط دشوار، کنترل تکانه ها و برقراری روابط سالم را یاد میگیرد. پژوهش ها نشان میدهند که این درمان در کاهش رفتارهای خودکشی و خود زنی بسیار موفق عمل کرده است.
مرکز تخصصی برای درمان افکار و رفتارهای خودکشی
توسط بهترین روانشناسان و روانپزشکان و تجهیزات پیشرفته
کلینیک روانشناسی و روانپزشکی روا
ب) دارودرمانی برای درمان افکار خودکشی
نکته مهم: مصرف دارو حتما باید با تجویز پزشک باشد، زیرا مصرف دارو بسیار حساس بوده و ممکن است علائم بیماری ها را شدید تر کند.
بسیاری از افرادی که افکار خودکشی را تجربه میکنند، از یک اختلال روانپزشکی زمینه ای نیز رنج می برند. در چنین شرایطی، دارو درمانی می تواند بخش مهمی از روند درمان باشد.
-
داروهای ضدافسردگی
اگر افسردگی عامل اصلی افکار خودکشی باشد، پزشک ممکن است داروهای ضدافسردگی تجویز کند. این داروها با تنظیم برخی مواد شیمیایی مغز به بهبود خلق و خو، کاهش ناامیدی و افزایش انگیزه کمک می کنند.
نکته: باید توجه داشت که اثرگذاری این داروها معمولا چند هفته زمان می برد و مصرف آن ها باید تحت نظر پزشک انجام شود.
-
لیتیوم
لیتیوم یکی از داروهایی است که تحقیقات نشان داده اند میتواند خطر خودکشی را در برخی بیماران مبتلا به اختلال دو قطبی و افسردگی شدید کاهش دهد. به همین دلیل، بسیاری از متخصصان آن را یکی از مهم ترین داروهای پیشگیری از رفتارهای خودکشی میدانند.
-
کتامین و اسکتامین
در سال های اخیر، کتامین و اسکتامین توجه زیادی را در درمان بحران های شدید روانی جلب کرده اند. یکی از ویژگی های مهم این داروها سرعت اثر بالای آنها است. در برخی بیماران، کاهش افکار خودکشی ظرف چند ساعت تا چند روز مشاهده شده است.
البته این درمان ها عموما در مراکز تخصصی و تحت نظارت دقیق پزشکی انجام می شوند و هنوز به عنوان درمان قطعی خودکشی شناخته نمی شوند.
ج) درمان با تحریک مغزی
پیشرفت علوم اعصاب باعث شده است که در سال های اخیر روش های جدیدی برای درمان افسردگی و افکار خودکشی توسعه پیدا کنند. این روش ها مستقیما بر فعالیت بخش هایی از مغز تاثیر دارند.
-
تحریک مغناطیسی مغز (rTMS)
یکی از جدیدترین درمان ها، تحریک مغناطیسی فراجمجمه ای مکرر یا rTMS است. در این روش از پالس های مغناطیسی برای تحریک نواحی خاصی از مغز که در تنظیم خلق و خو نقش دارند استفاده می شود.
مزیت مهم rTMS این است که نیازی به بیهوشی ندارد و فرد پس از پایان جلسه می تواند فعالیت های روزمره خود را ادامه دهد.
امروزه rTMS بهطور گسترده برای درمان افسردگی مقاوم به درمان استفاده می شود و برخی مطالعات نشان داده اند که می تواند در کاهش افکار خودکشی نیز تاثیر داشته باشد. با این حال، هنوز تحقیقات بیشتری برای تعیین میزان دقیق اثربخشی آن در پیشگیری از خودکشی در حال انجام است.
ما در کلینیک روا، بهترین مرکز rtms در تهران هستیم و در صورتی که تمایل دارید، میتوانید از این خدمات بهره مند شوید.
خدمات rtms توسط بهترین تکنسین ها
به راحتی و بدون درد از خدمات تحریک مغناطیسی مغز بهره ببرید
کلینیک روانشناسی و روانپزشکی روا
-
تحریک الکتریکی مغز (tDCS)
در این روش از پالس های الکتریکی کم قدرت برای هدف قرار دادن ناحیه خاصی از مغز که مسئولیت این افکار را بر عهده دارند استفاده میشود. این روش نیز به مانند rTMS جزو درمان های اصلی محسوب نمیشود اما شواهد نشان داده که در تقویت مغز نقش موثری دارندو
در کلینیک روا به عنوان یک مرکز معتبر دستگاه tDCS در تهران ، میتوانید زیر نظر بهترین پزشکان و تکنسین ها خدمات را دریافت کنید.
خدمات tDCS توسط بهترین تکنسین ها
به راحتی و بدون درد از خدمات تحریک الکتریکی مغز بهره ببرید
کلینیک روانشناسی و روانپزشکی روا
-
الکتروشوک درمانی (ECT)
با وجود پیشرفت روش های جدید، الکتروشوک درمانی همچنان یکی از روش های موثر درمان ها برای افسردگی شدید همراه با افکار خودکشی محسوب می شود.
برخلاف تصورات نادرستی که در فیلم ها و رسانه ها دیده می شود، ECT امروزی تحت بیهوشی و با استانداردهای ایمنی بالا انجام می شود. این روش به ویژه زمانی کاربرد دارد که فرد در معرض خطر جدی خودکشی قرار داشته باشد و نیاز به بهبود سریع علائم وجود داشته باشد.
د) برنامه ایمنی
یکی از مداخلات مهمی که امروزه در بسیاری از مراکز درمانی استفاده میشود، “برنامه ایمنی” است. در این روش، فرد به کمک درمانگر فهرستی از علائم هشدار دهنده، راهکارهای مقابله ای، افراد قابل اعتماد و مراکز حمایتی تهیه می کند تا در زمان بحران بتواند از آن استفاده کند.
اگرچه این روش ساده به نظر می رسد، اما تحقیقات نشان داده اند که می تواند خطر اقدام به خودکشی را کاهش دهد و به فرد کمک کند در لحظات بحرانی تصمیم های ایمن تری بگیرد.
مقایسه روش های درمانی برای افکار خودکشی
در جدول زیر میتوانید روش هایی که در بالا برای بهبود و درمان افکار و رفتارهای خودکشی بیان شد را مقایسه کنید:
| روش درمانی | شواهد علمی | محدودیتها | مزایا | کاربرد اصلی |
|---|---|---|---|---|
| درمان شناختی-رفتاری (CBT) | بسیار قوی | نیاز به جلسات منظم و همکاری بیمار | موثر در کاهش افکار منفی و پیشگیری از اقدام | کاهش افکار خودکشی و اصلاح الگوهای فکری |
| رفتاردرمانی دیالکتیکی (DBT) | بسیار قوی | زمان بر و نیازمند درمانگر متخصص | موثر در کاهش خودزنی و کنترل هیجان | تنظیم هیجان و کاهش رفتارهای تکانشی |
| برنامه ایمنی (Safety Planning) | قوی | به تنهایی کافی نیست | ساده، سریع و کاربردی | مدیریت فوری بحران |
| داروهای ضدافسردگی | قوی | اثرگذاری تدریجی | بهبود خلق و کاهش ناامیدی | درمان افسردگی زمینه ای |
| لیتیوم | بسیار قوی | نیاز به پایش پزشکی منظم | کاهش خطر خودکشی در دوقطبی | تثبیت خلق |
| کلوزاپین | بسیار قوی | نیاز به پایش عوارض | موثر در بیماران اسکیزوفرنی پرخطر | کاهش رفتارهای خودکشی در روان پریشی |
| کتامین / اسکتامین | متوسط تا قوی | اثر بلندمدت هنوز قطعی نیست | اثر سریع در بحران های حاد | کاهش سریع افکار خودکشی |
| rTMS | متوسط تا قوی | نیاز به جلسات متعدد | غیرتهاجمی و بدون بیهوشی | افسردگی مقاوم به درمان |
| ECT | بسیار قوی | نیاز به بیهوشی | اثر سریع و بسیار قوی | افسردگی شدید و خطر فوری |
| tDCS | متوسط | شواهد محدود تر | کم هزینه و ساده | تعدیل فعالیت مغزی |
| DBS | محدود | تهاجمی و پژوهشی | امیدبخش در موارد شدید | موارد مقاوم به درمان |
خدمات حمایتی و خطوط تلفن کمک در ایران برای افراد در بحران روانی یا افکار خودکشی
در ایران، برای افرادی که دچار اضطراب، افسردگی، فشار روانی شدید یا افکار خودکشی هستند، خدمات حمایتی مختلفی از سوی سازمان های دولتی و نهادهای تخصصی سلامت روان ارائه می شود. این خدمات با هدف کاهش بحران، ارائه مشاوره فوری و ارجاع به مراکز تخصصی طراحی شدهاند.
یکی از نهادهای بین المللی فعال در این حوزه، کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل (UNHCR) است که در ایران نیز خدمات حمایت روانی و اجتماعی ارائه می دهد. افراد در صورت نیاز می توانند از طریق نزدیک ترین دفتر UNHCR درخواست ارزیابی و ارجاع به مشاوره روانی بدهند. این خدمات کاملا رایگان است، اما به دلیل ظرفیت محدود، اولویت با افراد آسیبپذیرتر خواهد بود.
در کنار آن، چندین خط تلفنی ملی در ایران برای حمایت از افراد در بحران روانی یا افکار خودکشی فعال هستند.
123: اورژانس اجتماعی (سازمان بهزیستی)
این خط بهصورت 24 ساعته و رایگان فعال است و در شرایط بحرانی خدمات مشاوره و مداخله فوری ارائه می دهد.
1480: خط مشاوره بهزیستی
این خط زیر نظر سازمان بهزیستی فعالیت می کند و خدمات مشاوره تلفنی رایگان ارائه می دهد. ساعات فعالیت آن معمولاً از 8 صبح تا 12 شب است.
4030: خط مشاوره وزارت بهداشت
این خط برای ارائه مشاوره روانی و سلامت عمومی فعال است و خدمات آن به صورت تلفنی و رایگان ارائه می شود.
1570: خط مشاوره دانش آموزی (وزارت آموزش و پرورش)
این خط ویژه دانش آموزان است و خدمات مشاوره روانی و تحصیلی ارائه میدهد و در طول هفته فعال است.
02154467000: خط بحران خودکشی
این خط برای افرادی طراحی شده است که در بحران شدید روانی یا درگیر افکار خودکشی هستند. خدمات آن محرمانه و رایگان است و هدف آن ارائه حمایت فوری عاطفی است.
سوالات متداول
از سوالات پرتکرار کاربران میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
1. آیا افکار خودکشی قابل درمان هستند؟
بله. در بیشتر موارد افکار خودکشی قابل درمان هستند. به خصوص اگر علت زمینه ای مانند افسردگی یا اضطراب درمان شود. ترکیب روان درمانی و در صورت نیاز دارو درمانی میتواند تاثیر خوبی داشته باشد.
2. بهترین درمان برای افکار خودکشی چیست؟
یک درمان واحد برای همه افراد وجود ندارد. درمان شناختی-رفتاری (CBT) و رفتار درمانی دیالکتیکی (DBT) از روش های خوب هستند. انتخاب درمان به شرایط فرد و شدت علائم و تشخیص پزشک وابسته است.
3. آیا داروها میتوانند افکار خودکشی را از بین ببرند؟
داروها به طور مستقیم “درمان خودکشی” نیستند اما می توانند تاثیر بیماری های زمینه ای مثل افسردگی را کم کنند. کاهش این علائم باعث کم شدن افکار خودکشی میشود.
4. اگر کسی افکار خودکشی داشته باشد، چه کار باید کرد؟
مهم ترین کار این است که فرد تنها نماند و سریع با یک متخصص سلامت روان یا خدمات اورژانسی تماس بگیرد. صحبت کردن با روانپزشک یا روان شناس می تواند اولین قدم مهم برای شروع درمان باشد.
