اختلال نقص توجه – بیش فعالی یا ADHD یکی از اختلالات شایع روانشناختی است که عمدتا در زمان کودکی آغاز میشود. بی توجهی، بی دقتی، جنب و جوش زیاد و رفتارهای خارج از کنترل، از ویژگی های اصلی ADHD به حساب می آیند.
مطالعات نشان داده اند که ADHD درمان نشده در کودکی به دوره های نوجوانی و بزرگسالی منتقل می شود. در این حالت، شاهد تغییر در برخی از علائم و نشانه های ADHD هستیم به گونه ای که گاهی علائم نوجوانی و بزرگسالی کاملا با کودکی فرق دارد. اهمیت تشخیص و درمان ADHD زمانی پُر رنگ تر میشود که در تحصیل، شغل و روابط بین فردی مشکل ایجاد می کند.
در ادامه به بررسی مهمترین تست ها و آزمون های روان شناختی برای تشیخیص بیش فعالی خواهیم پرداخت.
در صورتی که قصد دارید درباره چیستی بیماری بیش فعالی (ADHD) بیشتر بدانید، میتوانید مقالات زیر را مطالعه کنید:
– آشنایی با انواع ADHD و درمان آن
آزمون ها و تست های تشخیص ADHD
برای سنجش ADHD (اختلال نقص توجه/بیشفعالی) ابزارهای مختلفی وجود دارد که بسته به سن فرد، هدف ارزیابی (غربالگری، تشخیص، بررسی شدت علائم یا پیگیری درمان) و نظر متخصص انتخاب میشوند. نکته مهم این است که هیچ آزمونی به تنهایی تشخیص قطعی ADHD را مشخص نمی کند و معمولا ترکیبی از پرسشنامه ها، مصاحبه بالینی، مشاهده رفتاری و آزمون های عملکردی استفاده می شود.
| مناسب | نام آزمون | خلاصه |
|---|---|---|
| کودکان | مقیاس کانرز والدین CPRS | بررسی علائم ADHD در خانه بر اساس گزارش والدین |
| گودکان | مقیاس کانرز معلمان CTRS | بررسی تمرکز و رفتار کودک در مدرسه |
| نوجوانان | کانرز 3 نوجوانان | ارزیابی علائم ADHD و مشکلات تحصیلی نوجوانان |
| نوجوانان | مقیاس ADHD براون | سنجش ضعف در تمرکز و عملکرد اجرایی |
| بزرگسالان | پرسشنامه ASRS | غربالگری سریع ADHD در بزرگسالان |
| بزرگسالان | مصاحبه DIVA-5 | مصاحبه تخصصی ADHD بر اساس DSM-5 |
| بزرگسالان | مقیاس کانرز بزرگسالان CAARS | سنجش علائم ADHD در بزرگسالان |
| بزرگسالان | مقیاس بارکلی BAARS-IV | بررسی علائم کودکی و بزرگسالی ADHD |
| عمومی | آزمون CPT | سنجش توجه پایدار و کنترل تکانه |
| عمومی | آزمون IVA-2 | ارزیابی توجه دیداری و شنیداری |
| عمومی | آزمون QbTest | سنجش توجه، تکانشگری و فعالیت حرکتی |
| عمومی | آزمون TOVA | بررسی تمرکز، خطا و سرعت واکنش |
| عمومی | آزمون های نوروسایکولوژیک | بررسی حافظه کاری و عملکرد اجرایی |
| عمومی | کانتب ADHD | ارزیابی کامپیوتری توجه و عملکرد شناختی |
| عمومی | نقشه مغزی QEEG | بررسی الگوی فعالیت الکتریکی مغز |
در ادامه هریک از موارد بالا را توضیح خواهیم داد.
درمان تخصصی بیش فعالی در کلینیک روا
درمان بیش فعالی با تشخیص اصولی توسط بهترین روان پزشکان
کلینیک روانشناسی و روانپزشکی روا
1. ابزارهای سنجش ADHD در کودکان
برای تشخیص بیش فعالی در کودکان آزمون ها و تست هایی را داریم که در ادامه به بررسی آن ها میپردازیم.
الف) مقیاس کانرز والدین (CPRS)
مقیاس کانرز والدین یکی از شناخته شده ترین ابزارهای ارزیابی ADHD در کودکان است که برای بررسی رفتار کودک از دیدگاه والدین طراحی شده است. والدین به مجموعه ای از پرسش ها درباره رفتارهای روزمره کودک پاسخ می دهند و میزان تکرار رفتارهایی مانند بی توجهی، بیش فعالی، تکانشگری، مشکلات هیجانی و مشکلات رفتاری را مشخص می کنند.
این آزمون معمولا برای کودکان و نوجوانان سنین مدرسه ای استفاده می شود و اطلاعات ارزشمندی درباره عملکرد کودک در محیط خانه ارائه میدهد. از آنجا که والدین بیشترین تعامل را با کودک دارند، گزارش آن ها می تواند به متخصص در شناخت الگوهای رفتاری کودک کمک کند.
– کاربردهای کانرز والدین
- غربالگری اولیه ADHD
- بررسی شدت علائم
- ارزیابی تغییرات رفتاری در طول زمان
- کمک به تصمیم گیری تشخیصی
– مزایای کانرز والدین
- اعتبار علمی بالا
- تکمیل آسان و سریع
- ارائه اطلاعات درباره رفتار کودک در محیط طبیعی خانه
– محدودیت های کانرز والدین
- وابسته به برداشت والدین است.
- ممکن است تحت تأثیر نگرش یا نگرانی والد قرار گیرد.
- به تنهایی برای تشخیص کافی نیست.
برای افزایش دقت، معمولا نتایج کانرز والدین همراه با گزارش معلم، مصاحبه بالینی و سایر ارزیابی ها بررسی میشود.
ب) مقیاس کانرز معلمان (CTRS)
مقیاس کانرز معلمان برای بررسی رفتار کودک در محیط مدرسه طراحی شده است. از آنجا که بسیاری از نشانه های ADHD مانند بی توجهی، بی نظمی، ناتوانی در انجام تکالیف یا رفتارهای تکانشی در کلاس درس مشخص تر می شوند، گزارش معلمان بخش مهمی از فرآیند ارزیابی محسوب می شود.
در این آزمون، معلم رفتار کودک را در مقایسه با سایر دانش آموزان ارزیابی می کند. موضوعاتی مانند میزان تمرکز، پیروی از قوانین کلاس، تعامل با همکلاسی ها و عملکرد تحصیلی مورد بررسی قرار میگیرند.
– کاربردهای مقیاس کانرز معلمان
- بررسی عملکرد کودک در محیط آموزشی
- شناسایی مشکلات یادگیری مرتبط با ADHD
- مقایسه رفتار کودک در خانه و مدرسه
– مزایای مقیاس کانرز معلمان
- ارائه اطلاعات از محیطی متفاوت از خانه
- کمک به تشخیص دقیق تر
- مناسب برای کودکان مدرسه ای
– محدودیت های مقیاس کانرز معلمان
- تجربه و شناخت معلم از کودک بر نتایج اثر میگذارد.
- ممکن است رفتار کودک در مدرسه با خانه متفاوت باشد.
- تشخیص نهایی را مشخص نمی کند.
- استفاده همزمان از نسخه والدین و معلمان کانرز معمولا تصویر کامل تری از وضعیت کودک ایجاد می کند.
2. ابزارهای سنجش ADHD در نوجوانان
برای نوجوانان نیز تست هایی وجود دارد که عبارتند از:
الف) نسخه سوم مقیاس کانرز نوجوانان
نسخه سوم کانرز 3 نوجوانان، نسخه پیشرفته تر مقیاس کانرز است که برای ارزیابی ADHD در کودکان بزرگ تر و نوجوانان طراحی شده است. این ابزار علاوه بر علائم اصلی ADHD، مشکلات رفتاری، هیجانی و مشکلات یادگیری را نیز بررسی می کند.
این آزمون دارای نسخه های مختلف برای والدین، معلمان و خود نوجوان است که امکان بررسی رفتار فرد از چند زاویه مختلف را فراهم میکند.
– کاربردهای کانرز نوجوانان
- ارزیابی نوجوانان مشکوک به ADHD
- بررسی مشکلات تحصیلی
- سنجش مشکلات رفتاری
– مزایای کانرز نوجوانان
- ارزیابی چند منبعی
- پوشش گسترده علائم
- استانداردسازی علمی
– محدودیت های نوجوانان
- زمان بیشتری برای تکمیل نیاز دارد.
- نیازمند تفسیر تخصصی است.
- پاسخ نوجوان ممکن است تحت تاثیر خودآگاهی یا نگرش او باشد.
ب) مقیاس ADHD براون
مقیاس براون بیشتر بر مشکلات عملکرد اجرایی تمرکز دارد. یعنی توانایی هایی مانند مدیریت زمان، سازمان دهی، تمرکز، کنترل حواس پرتی و حافظه کاری
این ابزار برای نوجوانانی که ممکن است بیش فعالی واضح نداشته باشند اما مشکلات جدی در تمرکز و مدیریت فعالیت های روزانه دارند، بسیار کاربردی است.
– کاربردهای ADHD براون
- بررسی مشکلات توجه
- ارزیابی عملکرد اجرایی
- شناسایی مشکلات روزمره مرتبط با ADHD
– مزایای ADHD براون
- تمرکز بر مشکلات واقعی زندگی
- مناسب برای علائم بی توجهی
– محدودیت های ADHD براون
- به تنهایی ADHD را تشخیص نمی دهد.
- برخی مشکلات دیگر نیز می توانند نتایج مشابه ایجاد کنند.
3. ابزارهای سنجش ADHD در بزرگسالان
در بزرگسالان نیز برای تشخیص بیش فعالی از تست ها و آزمون های زیر استفاده میشود:
الف) پرسشنامه ASRS
ASRS یکی از معروف ترین ابزارهای غربالگری ADHD در بزرگسالان است که توسط سازمان جهانی بهداشت (WHO) توسعه داده شده است. این پرسشنامه به افراد کمک می کند تا میزان وجود علائم ADHD در زندگی روزمره خود را بررسی کنند. سوالات این آزمون موضوعاتی مانند فراموشکاری، مشکل در تمرکز، مدیریت زمان، بی نظمی، تکانشگری و کنترل فعالیت ها را بررسی می کنند.
– کاربردهای ASRS
- غربالگری اولیه بزرگسالان
- شناسایی افرادی که نیاز به ارزیابی تخصصی دارند.
– مزایای ASRS
- کوتاه و سریع
- مناسب برای استفاده اولیه
- دسترسی آسان
– محدودیت های ASRS
- خودگزارشی است.
- ممکن است فرد علائم را کمتر یا بیشتر گزارش کند.
- تشخیص قطعی ارائه نمیدهد.
ب) مصاحبه DIVA-5
DIVA-5 یکی از دقیق ترین ابزارهای ارزیابی ADHD در بزرگسالان است. این ابزار یک مصاحبه ساختار یافته بر اساس معیارهای DSM-5 است که توسط متخصص انجام می شود.
در این مصاحبه علاوه بر بررسی علائم فعلی، سابقه علائم در دوران کودکی نیز بررسی می شود، زیرا ADHD معمولا از دوران کودکی آغاز میشود.
– کاربردهای DIVA-5
- تشخیص تخصصی ADHD بزرگسالان
- بررسی سابقه رشدی
- ارزیابی تاثیر علائم بر زندگی فرد
– مزایای DIVA-5
- ساختار استاندارد
- بررسی گذشته و حال فرد
- دقت تشخیصی بالا
– محدودیت های DIVA-5
- نیازمند متخصص آموزش دیده است.
- زمان بیشتری نسبت به پرسشنامه ها می گیرد.
ج) مقیاس کانرز بزرگسالان (CAARS)
CAARS مقیاس کانرز مخصوص بزرگسالان است که برای ارزیابی علائم ADHD در بزرگسالان طراحی شده است. این آزمون مشکلات مربوط به توجه، تکانشگری، بیشفعالی و عملکرد روزمره را بررسی می کند.
– کاربردهای کانرز بزرگسالان
- ارزیابی بزرگسالان مشکوک به ADHD
- بررسی شدت علائم
- پیگیری تغییرات در طول زمان
– مزایای کانرز بزرگسالان
- ابزار استاندارد
- مناسب برای محیط های بالینی
- امکان مقایسه نتایج
– محدودیت های کانرز بزرگسالان
- وابسته به پاسخ فرد است.
- نیازمند تفسیر متخصص است.
د) مقیاس ADHD بزرگسال بارکلی (BAARS-IV)
BAARS-IV یکی از ابزارهای معتبر سنجش ADHD بزرگسالان است که علاوه بر علائم فعلی، سابقه دوران کودکی و مشکلات عملکردی فرد را نیز بررسی می کند.
– کاربردهای مقیاس بارکلی
- ارزیابی تشخیصی
- بررسی شدت علائم
- کمک به تشخیص ADHD در بزرگسالان
– مزایای مقیاس بارکلی
- پوشش علائم کودکی و بزرگسالی
- طراحی شده بر اساس معیارهای DSM
– محدودیت های مقیاس بارکلی
- به تنهایی کافی نیست.
- نیازمند ارزیابی تخصصی است.
نمیدانید برای درمان بیش فعالی از کجا شروع کنید؟
همین حالا با مشاوران و متخصصین ما تماس بگیرید تا روند درمانی خود را در پبش بگیرید
کلینیک روانشناسی و روانپزشکی روا
آزمون های شناختی و کامپیوتری سنجش ADHD
علاوه بر پرسشنامه ها و مصاحبه های بالینی، یک دسته مهم از ابزارهای سنجش ADHD وجود دارد که به آنها آزمون های شناختی و کامپیوتری گفته می شود. این آزمون ها برخلاف پرسشنامه ها که بر گزارش والدین، معلم یا خود فرد تکیه دارند، عملکرد واقعی مغز در انجام یک تکلیف مشخص را بررسی می کنند.
این ابزارها معمولا برای ارزیابی توجه پایدار، کنترل تکانه، سرعت پردازش، حافظه کاری، زمان واکنش و عملکردهای اجرایی استفاده می شوند. البته باید توجه داشت که هیچ آزمون کامپیوتری به تنهایی نمی تواند ADHD را تشخیص دهد و نتایج آن باید در کنار مصاحبه بالینی و سایر ارزیابیها تفسیر شود.
1. آزمون CPT
آزمون CPT یا آزمون عملکرد پیوسته یکی از شناخته شده ترین آزمون های کامپیوتری برای ارزیابی توجه و کنترل تکانه در افراد مشکوک به ADHD است. در این آزمون، فرد باید برای مدت مشخصی به محرک هایی که روی صفحه نمایش ظاهر می شوند توجه کند و فقط در شرایط خاص پاسخ دهد.
برای مثال، ممکن است از فرد خواسته شود هر زمان یک تصویر یا حرف خاص ظاهر شد، یک کلید را فشار دهد و در برابر سایر محرک ها واکنش نشان ندهد. نرم افزار آزمون، عملکرد فرد را بررسی کرده و شاخص هایی مانند تعداد خطاها، سرعت واکنش و توانایی حفظ تمرکز را اندازه گیری میکند.
– آزمون CPT چه مواردی را ارزیابی می کند؟
- توجه پایدار
- توانایی تمرکز در مدت زمان طولانی
- کنترل پاسخ های تکانشی
- سرعت پردازش اطلاعات
- میزان خطاهای ناشی از بی توجهی
– کاربردهای CPT
- کمک به ارزیابی ADHD در کودکان، نوجوانان و بزرگسالان
- بررسی مشکلات توجه
- ارزیابی تغییرات عملکردی پس از مداخلات درمانی
- استفاده در تحقیقات علوم شناختی و روانشناسی
– مزایای CPT
- یک آزمون عینی است و فقط به گزارش فرد یا اطرافیان وابسته نیست.
- عملکرد واقعی توجه و کنترل تکانه را اندازه گیری میکند.
- امکان ثبت داده های دقیق مانند زمان واکنش وجود دارد.
- برای گروه های سنی مختلف قابل استفاده است.
– معایب CPT
- نتیجه طبیعی در CPT به معنی رد قطعی ADHD نیست.
- اضطراب، خستگی، بی خوابی یا انگیزه فرد می تواند نتیجه را تغییر دهد.
- برخی افراد با وجود ADHD ممکن است در محیط آزمون عملکرد مناسبی داشته باشند.
- نیاز به تفسیر متخصص دارد.
نکته مهم: CPT یک ابزار کمکی برای تشخیص است، نه یک تست قطعی ADHD. بهترین نتیجه زمانی حاصل میشود که عملکرد فرد در این آزمون با علائم رفتاری، سابقه رشدی و معیارهای DSM مقایسه شود.
۲. آزمون IVA-2
آزمون IVA-2 یکی از آزمون های پیشرفته کامپیوتری برای بررسی توجه دیداری و شنیداری است. این آزمون برای ارزیابی عملکردهای شناختی مرتبط با ADHD طراحی شده و تلاش می کند مشخص کند فرد در حفظ توجه، کنترل پاسخ ها و پردازش اطلاعات چه عملکردی دارد.
در IVA-2، فرد با مجموعه ای از محرک های دیداری و شنیداری مواجه می شود و باید فقط به محرک های مشخص پاسخ دهد. سیستم، نحوه پاسخ دهی فرد را تحلیل می کند و گزارشی از نقاط قوت و ضعف عملکرد شناختی ارائه میدهد.
– آزمون IVA-2 چه مواردی را ارزیابی می کند؟
- توجه دیداری
- توجه شنیداری
- توجه پایدار
- کنترل تکانه
- سرعت واکنش
- هماهنگی بین پردازش دیداری و شنیداری
– کاربردهای IVA-2
- ارزیابی کودکان، نوجوانان و بزرگسالان مشکوک به ADHD
- بررسی نوع مشکلات توجه
- کمک به تشخیص افتراقی مشکلات تمرکز
- بررسی روند تغییرات عملکرد شناختی
– مزایای IVA-2
- ارزیابی همزمان دو نوع توجه دیداری و شنیداری
- ارائه اطلاعات دقیق درباره الگوی عملکرد فرد
- مستقل از نظر والدین، معلم یا خود فرد
- قابل استفاده در سنین مختلف
– معایب IVA-2
- هزینه و دسترسی آن نسبت به پرسشنامه ها کمتر است.
- نیازمند تجهیزات و نرم افزار تخصصی است.
- نتایج آن ممکن است تحت تاثیر همکاری و انگیزه فرد قرار گیرد.
- تشخیص نهایی ADHD را مشخص نمیکند.
نکته مهم: IVA-2 زمانی ارزش تشخیصی بیشتری دارد که در کنار سایر ابزارها مانند پرسشنامه های ADHD، مصاحبه تخصصی و بررسی سابقه فرد استفاده شود.
۳. آزمون QbTest
آزمون QbTest یکی از پیشرفته ترین ابزارهای کامپیوتری ارزیابی ADHD است که ترکیبی از آزمون توجه و اندازه گیری فعالیت حرکتی فرد است. این آزمون علاوه بر بررسی عملکرد شناختی، میزان حرکت های اضافی بدن را نیز ثبت می کند. موضوعی که در برخی افراد مبتلا به ADHD اهمیت زیادی دارد.
در طول آزمون، فرد باید به محرک های مشخص روی صفحه نمایش پاسخ دهد، در حالی که یک سیستم مخصوص، حرکات بدن او را ثبت میکند. سپس نتایج با داده های استاندارد افراد هم سن مقایسه میشود.
– آزمون QbTest چه مواردی را ارزیابی می کند؟
- توجه
- تکانشگری
- سرعت واکنش
- فعالیت حرکتی بیش از حد
- ثبات عملکرد در طول زمان
– کاربردهای QbTest
- کمک به ارزیابی ADHD در کودکان و نوجوانان
- بررسی شدت علائم
- کمک به متخصص در تصمیم گیری تشخیصی
- ارزیابی تغییرات پس از درمان
– مزایای QbTest
- ترکیب اطلاعات شناختی و حرکتی
- ارائه داده های کمی و قابل اندازه گیری
- کاهش وابستگی به قضاوت شخصی
- امکان مقایسه با گروه های استاندارد
– معایب QbTest
- تجهیزات آن تخصصی و پرهزینه است.
- در همه مراکز قابل دسترسی نیست.
- برخی افراد مبتلا به ADHD ممکن است الگوی حرکتی واضحی نشان ندهند.
- به تنهایی برای تشخیص کافی نیست.
نکته مهم: QbTest بیشتر یک ابزار پشتیبان تشخیصی است و نباید جایگزین ارزیابی کامل روانشناختی شود.
4. آزمون TOVA
آزمون TOVA یکی از آزمون های قدیمی و شناخته شده در زمینه ارزیابی توجه است که برای بررسی توانایی فرد در حفظ تمرکز و کنترل پاسخ های غیرضروری طراحی شده است.
این آزمون سال ها در تحقیقات مربوط به ADHD استفاده شده و یکی از نمونه های معروف آزمون های عملکرد پیوسته محسوب می شود. در TOVA فرد باید به محرک های مشخصی پاسخ دهد و در برابر محرک های دیگر واکنش نشان ندهد. این نرم افزار عملکرد فرد را با داده های استاندارد مقایسه می کند.
– موارد ارزیابی
- توجه پایدار
- خطاهای ناشی از بی توجهی
- پاسخ های تکانشی
- سرعت واکنش
– کاربردهای TOVA
- کمک به ارزیابی ADHD
- تحقیقات شناختی
- بررسی عملکرد توجه
– مزایای TOVA
- استاندارد و شناخته شده
- داده های کمی ارائه می دهد
- قابل استفاده در گروه های سنی مختلف
– معایب TOVA
- ممکن است تحت تاثیر عوامل محیطی قرار گیرد.
- تشخیص قطعی ارائه نمی دهد.
- همه جنبه های ADHD را اندازه گیری نمیکند.
۵. آزمون های نوروسایکولوژیک عملکردهای اجرایی
برخی ارزیابی های شناختی به صورت مستقیم عملکردهای اجرایی مغز را بررسی می کنند. عملکردهایی که در بسیاری از افراد مبتلا به ADHD دچار مشکل میشوند. این آزمون ها معمولا توسط روانشناس متخصص اجرا میشوند و حوزه هایی مانند حافظه کاری، انعطاف پذیری ذهنی، برنامه ریزی و کنترل رفتار را ارزیابی می کنند.
نمونه هایی از این آزمون ها:
- آزمون استروپ (Stroop test – کنترل بازداری و مهار پاسخ)
- آزمون ردیف کردن کارت های ویسکانسین (WCST – انعطاف پذیری شناختی)
- تست Digit Span (حافظه کاری)
- تست Trail Making (سرعت پردازش و انعطاف شناختی)
– کاربردهای آزمون های نوروسایکولوژیک
- بررسی عملکرد اجرایی افراد مبتلا به ADHD
- شناسایی نقاط ضعف شناختی
- کمک به طراحی برنامه های توان بخشی شناختی
– مزایای آزمون های نوروسایکولوژیک
- بررسی عمیق تر عملکرد مغز
- فراتر از علائم رفتاری
- ارائه اطلاعات درباره مشکلات شناختی روزمره
– معایب آزمون های نوروسایکولوژیک
- زمانبر تر از پرسشنامه ها هستند.
- نیازمند متخصص آموزشدیده اند.
- نتایج باید با احتیاط تفسیر شوند.
آزمون های کامپیوتری مانند CPT، IVA-2، QbTest و TOVA ابزارهای ارزشمندی برای بررسی عملکرد توجه و کنترل تکانه هستند. مزیت اصلی آن ها این است که به جای تکیه بر گزارش فرد یا اطرافیان، عملکرد واقعی فرد را در یک موقعیت کنترل شده بررسی میکنند.
با این حال، ADHD یک اختلال پیچیده است و تشخیص آن تنها با یک عدد یا نتیجه یک آزمون امکان پذیر نیست. بهترین روش، ترکیب نتایج آزمون های شناختی با مصاحبه بالینی، بررسی سابقه فرد، پرسشنامههای استاندارد و ارزیابی عملکرد فرد در زندگی روزمره است.
ابزارهای تکنولوژیک تشخیص بیش فعالی
در کنار پرسشنامه ها و آزمون های شناختی، دو ابزار دیگر نیز در ارزیابی ADHD مطرح هستند که بیشتر در مراکز تخصصی استفاده میشوند:
- ارزیابی عملکردهای شناختی با آزمونهای کامپیوتری تخصصی: کانتب ADHD
- بررسی الگوهای فعالیت الکتریکی مغز: نقشه مغزی (QEEG)
نکته مهم این است که این دو روش نیز مانند سایر آزمون ها به تنهایی ابزار تشخیص قطعی ADHD نیستند، بلکه اطلاعات تکمیلی درباره عملکرد مغز و شناخت فرد ارائه می دهند.
1. معرفی آزمون کانتب ADHD
مجموعه ای از آزمون های شناختی کامپیوتری است که توسط دانشگاه کمبریج توسعه داده شده و برای بررسی عملکردهای مختلف مغز مانند توجه، حافظه، کنترل تکانه و عملکردهای اجرایی استفاده می شود.
در ارزیابی ADHD، آزمون کانتب تلاش می کند تا مشخص کند آیا فرد در حوزه هایی مانند حفظ توجه، کنترل پاسخ های تکانشی، انعطاف پذیری شناختی و حافظه کاری دچار مشکل است یا خیر. برخلاف پرسشنامه هایی مانند کانرز یا ASRS که بر گزارش رفتار فرد یا اطرافیان تکیه دارند، کانتب عملکرد واقعی فرد را هنگام انجام تکالیف شناختی اندازه گیری می کند.
این آزمون معمولا روی کامپیوتر یا تبلت اجرا می شود و فرد باید مجموعه ای از فعالیت های شناختی را انجام دهد. نرم افزار به صورت دقیق زمان واکنش، تعداد خطاها، الگوی پاسخ دهی و میزان دقت عملکرد را ثبت می کند.
– کانتب چه مواردی را در ADHD ارزیابی میکند؟
- توجه پایدار. بررسی توانایی فرد برای حفظ تمرکز در یک بازه زمانی مشخص
- کنترل تکانه. ارزیابی توانایی جلوگیری از پاسخ های سریع و غیرضروری
- حافظه کاری. بررسی توانایی نگهداری و پردازش اطلاعات در ذهن
- انعطاف پذیری شناختی. توانایی تغییر راهبرد ذهنی هنگام تغییر شرایط
- تصمیم گیری و پردازش پاداش. بررسی نحوه انتخاب و واکنش فرد به پاداش ها و پیامد ها
– کاربردهای کانتب در ADHD
- کمک به ارزیابی شناختی افراد مشکوک به ADHD
- بررسی نقاط ضعف و قوت شناختی فرد
- استفاده در تحقیقات علمی درباره ADHD
- بررسی تغییرات شناختی پس از درمان
- مقایسه عملکرد شناختی افراد در سنین مختلف
– مزایای کانتب ADHD
- ارزیابی عینی عملکرد مغز
- دقت بالا در اندازه گیری
- بررسی چند حوزه شناختی
- استانداردسازی علمی
- قابل استفاده در سنین مختلف
– معایب و محدودیت های کانتب ADHD
- هزینه انجام آن نسبت به پرسشنامه ها بیشتر است.
- نیاز به تجهیزات و نرم افزار تخصصی دارد.
- تفسیر نتایج نیازمند فرد متخصص است.
- ممکن است تحت تأثیر عواملی مانند خستگی، اضطراب یا انگیزه فرد قرار بگیرد.
- به تنهایی نمی تواند ADHD را تشخیص دهد.
2. نقشه مغزی در ADHD
نقشه مغزی یا QEEG روشی برای بررسی فعالیت الکتریکی مغز است که با استفاده از امواج مغزی، الگوی فعالیت مناطق مختلف مغز را تحلیل می کند.
در این روش، با استفاده از کلاه مخصوصی که دارای الکترودهای متعدد است، فعالیت الکتریکی مغز ثبت می شود. سپس اطلاعات به وسیله نرمافزار های تخصصی تحلیل شده و به شکل یک نقشه رنگی از فعالیت مغز نمایش داده میشود.
در ADHD، پژوهش ها نشان دادهاند که در برخی افراد ممکن است الگوهای خاصی از فعالیت مغزی، به خصوص در نواحی مرتبط با توجه، کنترل اجرایی و تنظیم رفتار مشاهده شود.
نقشه مغزی در ADHD چه چیزهایی را بررسی می کند؟
نقشه مغزی فعالیت باندهای مختلف امواج مغزی (دلتا، تتا، آلفا و بتا) را بررسی می کند. در برخی مطالعات ADHD، نسبت افزایش فعالیت تتا نسبت به بتا در بعضی افراد بررسی شده است. هر چند این الگو در همه افراد مبتلا به ADHD دیده نمی شود.
نقشه مغزی می تواند اطلاعاتی درباره فعالیت بخش هایی مانند قشر پیش پیشانی، مناطق مرتبط با کنترل توجه و شبکه های اجرایی مغز ارائه دهد.
– کاربردهای نقشه مغزی در ADHD
- بررسی الگوهای فعالیت مغز
- کمک به شناخت تفاوت های فردی در ADHD
- استفاده در برخی برنامه های نوروفیدبک
- تحقیقات علمی درباره عملکرد مغز
- کمک به طراحی مداخلات شناختی
یادآوری: برخی مراکز از QEEG برای طراحی برنامه های نوروفیدبک استفاده می کنند؛ به این صورت که فعالیت مغزی فرد بررسی شده و تمرین هایی برای آموزش تنظیم فعالیت مغز طراحی می شود.
– مزایای نقشه مغزی در ADHD
- ارائه اطلاعات مستقیم درباره فعالیت الکتریکی مغز
- غیرتهاجمی و بدون درد بودن
- امکان مشاهده الگوهای فعالیت مغزی
- کمک به شناخت تفاوت های فردی
- کاربرد در پژوهش های علوم اعصاب
– معایب و محدودیت های نقشه مغزی در ADHD
- تشخیص قطعی ADHD با QEEG امکان پذیر نیست.
- الگوهای مغزی ADHD بین افراد متفاوت است.
- عوامل زیادی مانند خواب، استرس، داروها و شرایط ثبت می توانند نتایج را تغییر دهند.
- تفسیر آن نیازمند متخصص آموزش دیده است.
- هنوز به عنوان جایگزین ارزیابی بالینی استاندارد پذیرفته نشده است.
مرکز تخصصی درمان اختلال بیش فعالی کودکان و بزرگسالان
توسط روانپزشکان و روانشناسان باتجربه و کاربلد
کلینیک روانشناسی و روانپزشکی روا
جمع بندی
ADHD یکی از اختلالات شایع روانشناختی است که در کودکان، نوجوانان و بزرگسالان وجود دارد. علائم و نشانه های ADHD در این سه گروه متفاوت است. در کنار مصاحبه بالینی، سه دسته آزمون در تشخیص ADHD کاربرد دارد: پرسشنامه ها، آزمون های شناختیِ کامپیوتری و نقشه مغزی. نتایج این ابزارها باید در کنار مصاحبه بالینی تفسیر شود. مطالعات نشان داده است که بهره گیری از نتایج آزمون های روانشناختی ADHD در طراحی درمان درست کمک کننده است.
